એઆઈ ક્રાંતિથી સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ વાહનોની નવી લહેર: ૨૦૨૬માં સ્વાયત્ત ટેકનોલોજીનો પુનર્જન્મ

વિશ્વભરમાં સ્વયંસંચાલિત વાહનો એટલે કે ઓટોનોમસ વ્હીકલ (autonomous vehicle) બનાવવાની રેસ ફરી એકવાર અભૂતપૂર્વ ઝડપ પકડી ચૂકી છે. વર્ષ ૨૦૧૬ થી ૨૦૧૯ દરમિયાન સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ કાર ક્ષેત્રે મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ ટેકનોલોજીની જટિલતાઓ અને અબજો ડોલરના અંધાધૂંધ ખર્ચને કારણે આ ઉત્સાહ ઠંડો પડી ગયો હતો. હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના આધુનિક મોડેલોના કારણે આ સમગ્ર ક્ષેત્રનું ચિત્ર પલટાઈ ગયું છે.

પ્રારંભિક તબક્કાના રોકાણમાં વિશેષતા ધરાવતી સંસ્થા Trucks Venture Capital ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૬ માં અત્યાર સુધીમાં ૮૧ જેટલા નવા ઓટોનોમસ વ્હીકલ સ્ટાર્ટઅપ્સ સ્થપાયા છે. કંપનીની સ્થાપના ૨૦૧૫ માં થઈ ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધીના કોઈપણ એક આખા વર્ષ કરતાં આ આંકડો ઘણો મોટો છે, અને હજુ તો વર્ષના બે મહિના બાકી છે. આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે આપણે સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ ટેકનોલોજીની બીજી અને વધુ શક્તિશાળી લહેરમાં પ્રવેશી ચૂક્યા છીએ.

પ્રથમ લહેરની નિષ્ફળતાઓ અને એકત્રીકરણ

ઓટોનોમસ વાહનોના પ્રથમ તબક્કામાં Gatik, May Mobility, Skyryse, Motional અને Bear Flag Robotics જેવી કંપનીઓ શરૂ થઈ હતી. પરંતુ ૨૦૨૦ ની આસપાસ ટેકનોલોજીની મર્યાદાઓ સામે આવવા લાગી. વાહનો બનાવવા માટે સેંકડો એન્જિનિયરોની ફોજ, અબજો ડોલરની મૂડી, અસંખ્ય ડ્રાઇવિંગ પરિસ્થિતિઓનો ચોક્કસ ડેટા અને સેન્સર બદલાય ત્યારે મોડેલને ફરીથી તાલીમ આપવા માટે મહિનાઓનો સમય લાગતો હતો.

પરિણામે ૨૦૨૦ પછી મોટા પાયે કંપનીઓનું વિલીનીકરણ થયું. ઉદાહરણ તરીકે, Uber ATG નું Aurora માં વિલીનીકરણ થયું, Zoox ને Amazon દ્વારા ખરીદી લેવામાં આવી, Argo બંધ થઈ ગઈ અને Cruise ને GM દ્વારા પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ પાછી લઈ લેવામાં આવી. તે સમયે એવી સામાન્ય માન્યતા બની ગઈ હતી કે સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ કાર બનાવવી એ માત્ર Waymo અથવા Tesla જેવી વિશાળ કંપનીઓનું જ કામ છે અને નાના સ્ટાર્ટઅપ્સ તેમાં ટકી શકશે નહીં.

એઆઈ ૨.૦: ફાઉન્ડેશન મોડેલ્સ અને નવું આર્કિટેક્ચર

વર્ષ ૨૦૨૪ થી આ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવવાનું શરૂ થયું. ફાઉન્ડેશન મોડેલ્સ (foundation models: વિશાળ ડેટા પર અગાઉથી પ્રશિક્ષિત થયેલા મુખ્ય એઆઈ મોડેલો) અને મોટા ભાષા મોડેલોના આગમનથી ઓટોનોમસ વ્હીકલ બનાવવાની રીત બદલાઈ ગઈ. અગાઉ કાર માટે સેન્સર, મેપિંગ અને કંટ્રોલના અલગ-અલગ જટિલ કોડ લખવા પડતા હતા, જ્યારે હવે આખી સિસ્ટમ એન્ડ-ટુ-એન્ડ આર્કિટેક્ચર (end-to-end architecture) પર કામ કરી શકે છે.

ટેકક્રંચ સાથેની વાતચીતમાં Trucks VC ના ભાગીદાર પુનીત મેરુવાએ સમજાવ્યું કે ઉદ્યોગ ઘણા સમયથી AV 1.0 થી AV 2.0 તરફ જવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો. આધુનિક ફાઉન્ડેશન મોડેલ્સ નવી પરિસ્થિતિઓ અને પર્યાવરણને આપમેળે સમજીને ઝડપથી અનુકૂલન સાધી શકે છે. Nvidia ના Alpamayo અને Qwen ના વિઝન-લેંગ્વેજ-એક્શન મોડેલ્સ (vision-language-action models: જે દ્રશ્ય જોઈને ભાષા સમજે છે અને વાહન નિયંત્રણના નિર્ણયો લે છે) જેવા ઓપન સોર્સ મોડેલ્સે નાના ડેવલપર્સ માટે ટેકનોલોજીના દરવાજા ખોલી દીધા છે.

સ્વાયત્તતાના સ્તરો અને ઓપરેશનલ ડિઝાઇન ડોમેન

સ્વયંસંચાલિત વાહનોની ક્ષમતા નક્કી કરવા માટે વૈશ્વિક સંસ્થા SAE International દ્વારા શૂન્યથી પાંચ સ્તરનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. લેવલ ૦ એટલે સંપૂર્ણ માનવ નિયંત્રણ, જ્યારે લેવલ ૫ એટલે કોઈપણ પરિસ્થિતિ અને રસ્તા પર માનવીય હસ્તક્ષેપ વિના જાતે દોડતી ગાડી. જોકે ૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં વિશ્વમાં કોઈપણ સિસ્ટમ તમામ ક્ષેત્રોમાં સંપૂર્ણ લેવલ ૫ સ્વાયત્તતા પ્રાપ્ત કરી શકી નથી.

કોઈપણ સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ સિસ્ટમ માટે ઓપરેશનલ ડિઝાઇન ડોમેન (Operational Design Domain - ODD: વાહન જે ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તાર, હવામાન કે ઝડપની મર્યાદામાં સુરક્ષિત ચાલી શકે તે પરિમાણ) સૌથી મહત્ત્વનું છે. ઉદાહરણ તરીકે, Waymo એ ફોનિક્સ અને સાન ફ્રાન્સિસ્કો જેવા ચોક્કસ શહેરી વિસ્તારોમાં લેવલ ૪ રોબોટેક્સી સેવા શરૂ કરી છે. બીજી તરફ, Tesla નું Full Self-Driving (FSD) તમામ ક્ષેત્રોમાં ઉપલબ્ધ હોવા છતાં તે માત્ર લેવલ ૨ સહાયક સિસ્ટમ છે, જેમાં ડ્રાઇવરે સતત ધ્યાન આપવું પડે છે.

મર્સિડીઝ બેન્ઝે હાઇવે ટ્રાફિક માટે કલાકના ૬૪ કિમી સુધીની ઝડપે લેવલ ૩ સેવા આપી હતી, પરંતુ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં કંપનીએ તે સુવિધા હટાવીને નવી લેવલ ૨ ક્ષમતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. GM ની હેન્ડ્સ-ફ્રી Super Cruise ટેકનોલોજી ચોક્કસ રસ્તાઓ પર કામ કરે છે, જેનું કવરેજ કંપનીએ ૪,૦૦,૦૦૦ માઇલથી વધારીને ૭,૫૦,૦૦૦ માઇલ (લગભગ ૧૨,૧૦,૦૦૦ કિમી) કરવાની જાહેરાત કરી છે.

સસ્તા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને રોબોટેક્સીની નવી સ્પર્ધા

ફાઉન્ડેશન મોડેલ્સે ઓટોનોમસ વાહનોના નિર્માણનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. અગાઉ જ્યાં પ્રારંભિક પરીક્ષણ માટે કરોડો ડોલરની જરૂર પડતી હતી, ત્યાં હવે સ્ટાર્ટઅપ્સ ૧૦ લાખ ડોલર કરતાં પણ ઓછા ભંડોળ સાથે માત્ર થોડા મહિનાઓમાં પોતાની સિસ્ટમ તૈનાત કરી રહ્યા છે. Trucks VC પાસે આવેલી દરખાસ્તોમાં ઘણા સ્ટાર્ટઅપ્સ માત્ર બાંધકામ, ખેતી કે ખાણકામ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ સીધી રીતે Waymo જેવી કંપનીઓ સાથે રોબોટેક્સી ક્ષેત્રે સ્પર્ધા કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

વિશ્લેષકો માને છે કે ભલે નાના સ્ટાર્ટઅપ્સ વૈશ્વિક સ્તરે સીધી સ્પર્ધા ન કરી શકે, પરંતુ તેઓ ચોક્કસ પ્રદેશો અથવા નિર્ધારિત રૂટ્સ પર અત્યંત સફળતાપૂર્વક સેવા આપી શકે છે. વર્ષ ૨૦૨૨ માં નાના સ્ટાર્ટઅપ દ્વારા સ્વાયત્ત વાહન બનાવવાની વાત કોઈ માનવા તૈયાર નહોતું, પરંતુ ૨૦૨૬ માં ઓપન સોર્સ એઆઈ મોડેલોએ પ્રવેશના તમામ અવરોધો તોડી નાખ્યા છે.

વૈશ્વિક સોદાઓ, ઉત્પાદન અને પડકારો

આ ક્ષેત્રમાં તાજેતરમાં મોટા આર્થિક વ્યવહારો પણ નોંધાયા છે. હાર્ડવેર અને ઔદ્યોગિક ટેકનોલોજી માટે Re:Build કંપનીએ ૨.૧ અબજ ડોલરનું જંગી ભંડોળ એકત્ર કર્યું છે. ઓટોનોમસ વ્હીકલ ટેકનોલોજી સ્ટાર્ટઅપ Bedrock Robotics એ ૬૦ કરોડ ડોલરનું રોકાણ મેળવ્યું, જેનાથી તેનું મૂલ્ય ૪.૧ અબજ ડોલર આંકવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, Kodiak AI કંપની DTL Transport ને ૨૦૨૮ થી હાઇવે પર દોડવા માટે ૭૫ સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ ટ્રક સપ્લાય કરશે.

ઉત્પાદન ક્ષેત્રે Waymo અને Toyota વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી થઈ છે. જાપાનમાં ટોયોટા પોતાની ફેક્ટરીમાં Waymo ની સિસ્ટમ ધરાવતા bZ4X વાહનોનું ઉત્પાદન કરશે, જેનો ઉપયોગ જાપાન અને યુકે જેવા દેશોમાં રોબોટેક્સી તરીકે થશે. આ ભાગીદારી ભવિષ્યમાં વ્યક્તિગત માલિકીની કારોમાં પણ સ્વાયત્ત ટેકનોલોજી પહોંચાડવાનો માર્ગ મોકળો કરશે.

જોકે ટેકનોલોજીના આ વિકાસ વચ્ચે લોકમાનસ અને સલામતી હજુ પણ મોટો પડકાર છે. વર્ષ ૨૦૨૧ ના વૈશ્વિક સર્વેક્ષણમાં વિશ્વની માત્ર ૨૭% વસ્તીએ સેલ્ફ-ડ્રાઇવિંગ કારમાં સુરક્ષિત અનુભવવાની વાત સ્વીકારી હતી. સામાન્ય રસ્તાઓ પર અણધાર્યા સંજોગો અને હવામાનની અનિશ્ચિતતાઓને કારણે થતા અકસ્માતો હજુ પણ નિયમનકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે. તેમ છતાં, એઆઈના આજના યુગમાં ઓટોનોમસ ડ્રાઇવિંગ વધુ ઝડપી, વ્યાપક અને આર્થિક રીતે પોસાય તેવું બની રહ્યું છે.