ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે ૯૩.૫ અબજ યુરોના હોરાઇઝન પ્રોગ્રામની સમજૂતી

ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) એ ૯૩.૫ અબજ યુરોના ફ્લેગશિપ રિસર્ચ અને ઇનોવેશન પ્રોગ્રામ 'હોરાઇઝન યુરોપ'માં નવી દિલ્હીના જોડાણ અંગેની વાટાઘાટો પૂર્ણ કરી છે. આ નિર્ણય બંને પક્ષો વચ્ચેની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હેઠળ સહયોગના વિસ્તરણનો માર્ગ મોકળો કરશે. આ મહત્વપૂર્ણ પગલું એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને ૨૭ રાષ્ટ્રોના આ સમૂહ વચ્ચે એક ઐતિહાસિક મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) પર હસ્તાક્ષર થવાના છે, જે ૨ અબજ લોકોનું બજાર ઊભું કરશે.

યુરોપિયન યુનિયનના જણાવ્યા અનુસાર, હોરાઇઝન યુરોપ પ્રોગ્રામમાં ભારતનું જોડાણ વૈજ્ઞાનિક સહકારને મજબૂત કરશે અને સંશોધનમાં નવી તકો ઊભી કરશે. આ જોડાણ આગામી પાંચ વર્ષ માટે બંને પક્ષોના વ્યાપક વ્યૂહાત્મક એજન્ડાનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. આનાથી યુરોપના સંશોધકો, વ્યવસાયો અને સંશોધન સંસ્થાઓને ભારતીય ભાગીદારો સાથે મળીને કામ કરવાની અને કાયમી વૈજ્ઞાનિક તથા તકનીકી સંબંધો સ્થાપિત કરવાની વધુ તકો મળશે.

જ્યારે આ કરાર પર હસ્તાક્ષર થશે અને બંને પક્ષો દ્વારા જરૂરી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરવામાં આવશે, ત્યારે ભારતના સંશોધકો અને સંસ્થાઓ સીધું જ હોરાઇઝન યુરોપ પાસેથી ભંડોળ મેળવી શકશે. તેઓ પ્રોગ્રામના 'પિલર II: ગ્લોબલ ચેલેન્જીસ એન્ડ યુરોપિયન ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોમ્પિટિટિવનેસ' હેઠળ સહયોગી પ્રોજેક્ટ્સનું નેતૃત્વ પણ કરી શકશે. આ પ્રોગ્રામનો સૌથી મોટો ભાગ છે, જે સ્વાસ્થ્ય, ડિજિટલ, ઉદ્યોગ, અવકાશ, આબોહવા, ઉર્જા અને બાયો-ઇકોનોમી જેવા સામાજિક અને તકનીકી મુદ્દાઓ પર કામ કરતા બહુરાષ્ટ્રીય સંશોધન અને નવીનતા પ્રોજેક્ટ્સને ભંડોળ પૂરું પાડે છે.

EUએ જણાવ્યું છે કે આ પગલાથી યુરોપિયન અને ભારતીય ભાગીદારો તેમની કુશળતા એકત્ર કરી શકશે, નવી ટેકનોલોજી વિકસાવી શકશે અને સહિયારી સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવી શકશે. હોરાઇઝન યુરોપ હેઠળ બિન-EU દેશોને આપવામાં આવતો 'જોડાણ' (Association) એ સહકારનું સૌથી નજીકનું સ્વરૂપ છે. તે જોડાણ ધરાવતા દેશોની સંસ્થાઓને કરારમાં આવતા પ્રોગ્રામના ભાગોમાં EUના સમકક્ષોની જેમ સમાન શરતો પર ભાગ લેવાની મંજૂરી આપે છે. બદલામાં, જોડાયેલા દેશો પ્રોગ્રામમાં નાણાકીય યોગદાન આપે છે.

વાટાઘાટો પૂર્ણ થયા બાદ હવે કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનો માર્ગ ખુલ્લો થયો છે. બંને પક્ષો જાન્યુઆરીમાં ઔપચારિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરી શકે છે. ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, ભારત અને EU એ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં હોરાઇઝન પ્રોગ્રામ પર પ્રારંભિક ચર્ચાઓ શરૂ કરી હતી અને જુલાઈમાં ઔપચારિક વાટાઘાટો શરૂ થઈ હતી.

ભારત અને EU વચ્ચેનો વૈજ્ઞાનિક સહકાર ૨૦૦૧માં થયેલા વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી સહકારના કરાર પર આધારિત છે, જેનું ૨૦૩૦ સુધી વિસ્તરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, ૨૭ જાન્યુઆરીએ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી સમિટમાં અપનાવવામાં આવેલા 'જોઈન્ટ EU-ઇન્ડિયા કોમ્પ્રીહેન્સિવ સ્ટ્રેટેજિક એજન્ડા ૨૦૩૦'માં સંશોધન અને નવીનતા અભિન્ન ભાગ છે. EU-ઇન્ડિયા ટ્રેડ એન્ડ ટેકનોલોજી કાઉન્સિલ દ્વારા આ ભાગીદારી વધુ મજબૂત બની છે, જે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સેમિકન્ડક્ટર્સ, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, હાઇ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ અને 6G જેવી ડિજિટલ ક્ષેત્રોમાં સહયોગને સરળ બનાવે છે.

ડિજિટલ કૌશલ્યના ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવા માટે ગયા ફેબ્રુઆરીમાં ભારતમાં પ્રથમ 'યુરોપિયન લીગલ ગેટવે ઓફિસ' શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય ICT ક્ષેત્રમાં EU માં સુરક્ષિત અને કાયદેસરની ગતિશીલતાને સરળ બનાવવાનો છે. હોરાઇઝન યુરોપ પ્રોગ્રામ ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૭ સુધી ચાલે છે, જેનું કુલ બજેટ ૯૩.૫ અબજ યુરો છે.