ફટાકડાના અવાજથી કાનની શ્રવણશક્તિ કાયમી ધોરણે નષ્ટ થઈ શકે છે

દિવાળીના તહેવાર દરમિયાન ફોડવામાં આવતા ફટાકડાનો જોરદાર અવાજ ક્ષણિક આનંદ આપી શકે છે, પરંતુ તે કાનને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, ફટાકડાના તીવ્ર ઘોંઘાટને કારણે વ્યક્તિની સાંભળવાની શક્તિ છીનવાઈ શકે છે. ભારતમાં ફટાકડાના અવાજ માટેની કાનૂની મર્યાદા ૧૨૫ ડેસીબલ નક્કી કરવામાં આવી છે, પરંતુ જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ફટાકડાની ખૂબ નજીક હોય ત્યારે આ અવાજ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા ઘણો વધી શકે છે.

નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ફટાકડાના જોરદાર ધડાકાથી કાનનો પડદો ફાટી શકે છે અને કાનના અંદરના ભાગમાં આવેલી હેર સેલ્સ (વાળ જેવી કોષો) ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ શકે છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ હેર સેલ્સ એકવાર નષ્ટ થઈ જાય પછી તે ફરીથી બનતા નથી, જેના કારણે સાંભળવાની ક્ષમતા પર કાયમી અસર પડી શકે છે અને વ્યક્તિ કાયમી ધોરણે બહેરા થઈ શકે છે.

માઈસુર સ્થિત ઓલ ઈન્ડિયા ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સ્પીચ એન્ડ હિયરિંગના એસોસિયેટ પ્રોફેસર ડો. નીરજ કુમાર સિંઘે આ અંગે મહત્વની માહિતી આપી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ફટાકડાના અવાજનું માપન સામાન્ય રીતે ચાર મીટરના અંતરે કરવામાં આવે છે. જો ફટાકડાથી અંતર ઘટાડીને અડધું કરવામાં આવે, તો અવાજમાં છ ડેસીબલનો વધારો થાય છે. આ ગણતરી મુજબ, જે ફટાકડાનો અવાજ ચાર મીટર પર ૧૨૫ ડેસીબલ હોય છે, તે માત્ર અડધા મીટરના અંતરે ૧૪૩ ડેસીબલ સુધી પહોંચી શકે છે.

વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) ના ધોરણો મુજબ, અચાનક થતા તીવ્ર અવાજની સહનશક્તિ પુખ્ત વયના લોકો માટે ૧૪૦ ડેસીબલ સુધીની હોય છે, જ્યારે બાળકો માટે આ મર્યાદા ઘણી ઓછી છે. બાળકો માટે ૧૨૦ ડેસીબલનો અવાજ પણ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે, જે દર્શાવે છે કે બાળકોના કાન પુખ્ત વયના લોકો કરતા વધુ સંવેદનશીલ હોય છે અને તેમને નુકસાન થવાની શક્યતા વધુ રહેલી છે.

આ જોખમોથી બચવા માટે નિષ્ણાતોએ કેટલાક મહત્વના સૂચનો આપ્યા છે. ફટાકડા ફોડતી વખતે વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછા ચારથી પાંચ મીટરનું અંતર જાળવવું જોઈએ. ખાસ કરીને બાળકોના કાનના રક્ષણ માટે તેમને ફોમ ઈયરપ્લગ અથવા ઈયરમફ પહેરાવવા જોઈએ. સામાન્ય રીતે લોકો કાનમાં રૂ (cotton) નાખતા હોય છે, પરંતુ નિષ્ણાતોના મતે રૂ અવાજ સામે પૂરતું રક્ષણ પૂરું પાડતું નથી, તેથી ઈયરપ્લગનો ઉપયોગ કરવો વધુ હિતાવહ છે.

ફટાકડા ફોડ્યા પછી જો કાનમાં ઘંટડી વાગવા જેવો અવાજ આવે, કાનમાં દુખાવો થાય અથવા સાંભળવાની ક્ષમતા ઓછી થઈ ગઈ હોય તેવું લાગે, તો તરત જ ઈએનટી (ENT) નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જો આવી સમસ્યા ૨૪ થી ૪૮ કલાક સુધી ચાલુ રહે, તો તુરંત જ જરૂરી તબીબી તપાસ કરાવવી અનિવાર્ય છે જેથી વધુ નુકસાન અટકાવી શકાય.