કૌટુંબિક ઇતિહાસમાં કેન્સર હોય તો જીન ટેસ્ટિંગ દ્વારા આગામી પેઢીનું જોખમ જાણો

જો પરિવારમાં કોઈ સભ્યને કેન્સર થયું હોય, તો આગામી પેઢીના સભ્યોએ અત્યંત સાવધ રહેવાની જરૂર છે. ખાસ કરીને જ્યારે માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન અથવા અન્ય નજીકના સંબંધીઓને નાની ઉંમરે ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સર થયા હોય, ત્યારે આ બાબતને અવગણવી ભારે પડી શકે છે. આવા પરિવારોમાં કેન્સર સાથે સંકળાયેલા જીન (gene) ની તપાસ કરાવીને આગામી પેઢી પર મંડરાતા જોખમનો અગાઉથી જ ખ્યાલ મેળવી શકાય છે. આ તપાસ દ્વારા સમયસર સ્ક્રીનિંગ શરૂ કરવામાં અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં કેન્સરનું જોખમ ઘટાડવાના વિકલ્પો પસંદ કરવામાં મદદ મળે છે.

અમર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, એક અભ્યાસ દર્શાવે છે કે વિશ્વમાં કેન્સરના આશરે ૫ થી ૧૦ ટકા કિસ્સાઓમાં માતા-પિતા પાસેથી મળેલા હાનિકારક જીન પરિવર્તનોની ભૂમિકા હોય છે. જોકે, કેન્સરના મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં વધતી ઉંમર, તમાકુનું સેવન, પર્યાવરણીય પરિબળો, ખોરાક અને જીવન દરમિયાન કોષોમાં થતા ફેરફારો જેવા કારણો વધુ મહત્વના હોય છે.

તપાસ દરમિયાન જો જીનમાં પરિવર્તન જોવા મળે, તો તે જોખમ બાળકો સુધી પહોંચી શકે છે. કેન્સર સાથે સંકળાયેલા કેટલાક જીન પરિવર્તનો માતા-પિતા દ્વારા બાળકોમાં સ્થાનાંતરિત થઈ શકે છે. બ્રિસ્ટ (સ્તન) અને ઓવરી (અંડાશય) કેન્સર સાથે સંકળાયેલા બીઆરસીએ ૧-૨ (BRCA 1-2) એવા જ જીન છે. જો આ જીનમાં હાનિકારક ફેરફારો જોવા મળે, તો તે સંતાનો સુધી પહોંચવાની શક્યતા ૫૦ ટકા હોય છે. જોકે, જીન પરિવર્તન મળવાનો અર્થ એ નથી કે કેન્સર થવું નિશ્ચિત છે, પરંતુ તેનાથી બીમારી થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.

મેડિકલ ઓન્કોલોજી સલાહકાર ડો. પલ્લવી રેડ્ડુના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્સરના આનુવંશિક કિસ્સાઓ પ્રમાણમાં ઓછા હોય છે. તેથી, પરિવારમાં કોઈને કેન્સર થયું હોય તો ગભરાવાને બદલે એ જોવું જરૂરી છે કે કેન્સર કયા પ્રકારનું હતું અને કઈ ઉંમરે થયું હતું. બ્રિસ્ટ, ઓવરી, પેંક્રિયાઝ (સ્વાદુપિંડ) અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર જેવા પ્રકારોમાં આનુવંશિક કારણોની ભૂમિકા હોઈ શકે છે. જો પરિવારમાં એકથી વધુ નજીકના સંબંધીઓને, ખાસ કરીને નાની ઉંમરે આ પ્રકારના કેન્સર થયા હોય, તો જેનેટિક કાઉન્સેલિંગ કરાવવું જોઈએ.

ડો. રેડ્ડુએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, જો જીન ટેસ્ટિંગમાં આવા હાનિકારક પરિવર્તનો જોવા મળે, તો દર્દીના લોહીના સંબંધો ધરાવતા અન્ય સભ્યોની પણ તપાસ કરાવવી જોઈએ. આનાથી એવા લોકોની ઓળખ થઈ શકે છે જેમને નાની ઉંમરથી જ નિયમિત સ્ક્રીનિંગ અને તબીબી દેખરેખની જરૂર છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા કેન્સરના પ્રારંભિક લક્ષણોને ઓળખી શકાય છે અને સમયસર સારવાર શરૂ કરી શકાય છે, જે જીવન બચાવવામાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.

પરિવારમાં કેન્સરનો ઇતિહાસ હોવો એ માત્ર ચિંતાનો વિષય નથી, પરંતુ તે એક ચેતવણી છે કે આગામી પેઢીએ પોતાની સ્વાસ્થ્ય તપાસ પ્રત્યે વધુ જાગૃત રહેવું જોઈએ. યોગ્ય સમયે કરવામાં આવેલું જીન ટેસ્ટિંગ અને નિષ્ણાતોનું માર્ગદર્શન ભવિષ્યના જોખમોને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.