૨૦૨૭ના વિધાનસભા પંચાયત ચૂંટણી પૂર્વે પાંચ રાજ્યોમાં અધિકારીઓના બદલીના આદેશ

ભારતીય ચૂંટણી પંચે ૨૦૨૭માં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીઓની તૈયારીઓના ભાગરૂપે ગોવા, મણિપુર, પંજાબ, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડમાં ચૂંટણી સંબંધિત ફરજ બજાવતા અધિકારીઓની બદલી કરવાના નિર્દેશ આપ્યા છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી પંચે એવા અધિકારીઓને બદલી કરવાના આદેશ આપ્યા છે જેઓ તેમના વતન જિલ્લામાં તૈનાત છે અથવા એક જ જિલ્લામાં ત્રણ વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી કાર્યરત છે.

ચૂંટણી પંચે મુખ્ય સચિવો અને મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને લખાયેલા પત્રમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ માર્ગદર્શિકા હેઠળ આવતા કોઈપણ અધિકારીને તેમના વર્તમાન જિલ્લામાં ચાલુ રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. ગોવા, મણિપુર, પંજાબ અને ઉત્તરાખંડ માટે ત્રણ વર્ષ પૂર્ણ કરવાની અંતિમ તારીખ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ નક્કી કરવામાં આવી છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ માટે આ સમયમર્યાદા ૩૧ મે, ૨૦૨૭ રાખવામાં આવી છે. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી નવદીપ રિનવાએ જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ માર્ગદર્શિકાનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જરૂરી છે.

ત્રણ વર્ષના સમયગાળાની ગણતરી કરતી વખતે, જિલ્લાની અંદર જ કોઈ પોસ્ટ પર થયેલી બઢતીને ગણતરીમાં લેવામાં આવશે. જોકે, છેલ્લા ચાર વર્ષ દરમિયાન 'રાજ્યના મુખ્ય મથક' માં આપેલી સેવાઓને, ભલે તે તે જ મહેસૂલ જિલ્લામાં હોય, વર્તમાન જિલ્લામાં ત્રણ વર્ષના સમયગાળાની ગણતરીમાં ગણવામાં આવશે નહીં, તેમ ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે. NDTV ના અહેવાલ મુજબ, આ નીતિ હેઠળ જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીઓ, રિટર્નિંગ ઓફિસર્સ, આસિસ્ટન્ટ રિટર્નિંગ ઓફિસર્સ, એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ્સ, એસડીએમ, તહસીલદારો અને બ્લોક ડેવલપમેન્ટ ઓફિસર્સ સહિતના અનેક અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ડિવિઝનલ અને મ્યુનિસિપલ કમિશનરો પણ આ બદલીના દાયરામાં આવશે.

પોલીસ વિભાગના અધિકારીઓ માટે આ નિયમ સબ-ઇન્સ્પેક્ટરથી લઈને રેન્જ આઈજી અને કમિશનર સુધી લાગુ પડશે. એક્સાઇઝ અને ટ્રાન્સપોર્ટ વિભાગના સબ-ઇન્સ્પેક્ટર રેન્ક અને તેનાથી ઉપરના અધિકારીઓ પણ આ આદેશ હેઠળ આવે છે. રાજ્ય સરકારોએ એ સુનિશ્ચિત કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે કે બદલાયેલા અધિકારીઓની નિમણૂક તેમના વતન જિલ્લામાં કરવામાં આવશે નહીં. કોઈપણ જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી, રિટર્નિંગ ઓફિસર, એસિસ્ટન્ટ રિટર્નિંગ ઓફર, પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર કે સબ-ઇન્સ્પેક્ટર અથવા તેનાથી ઉપરના હોદ્દા પરના અધિકારીને એવા વિધાનસભા મતવિસ્તાર કે જિલ્લામાં ફરીથી તૈનાત કરી શકાશે નહીં જ્યાં તેઓ અગાઉની વિધાનસભા ચૂંટણી અથવા ત્યારપછીની કોઈ પેટા ચૂંટણી દરમિયાન ફરજ બજાવતા હતા.

ચૂંટણી પંચે સૂચના આપી છે કે જે સ્ટાફ હાલમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સારાંશ સુધારણા કાર્યમાં રોકાયેલા છે, તેમની બદલી મતદાર યાદીના અંતિમ પ્રકાશન પછી જ મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી સાથે પરામર્શ કરીને કરવામાં આવશે. મુખ્ય સચિવો અને પોલીસ મહાનિર્દેશકોએ (DGP) આ સૂચનાઓ પર લેવામાં આવેલા પગલાંનો વળતો અહેવાલ ૩૦ નવેમ્બર સુધીમાં સબમિટ કરવાનો રહેશે. વધુમાં, ચૂંટણી સંબંધિત અધિકારીઓએ ઉમેદવારી પત્ર ભરવાની છેલ્લી તારીખના બે દિવસની અંદર એક જાહેરનામું ફાઇલ કરવાનું રહેશે, જેમાં તેમણે જણાવવાનું રહેશે કે તેઓ કોઈપણ લડતા ઉમેદવારના નજીકના સંબંધી નથી અને તેમની સામે કોઈ ફોજદારી કેસ પેન્ડિંગ નથી.

આ આદેશો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે પંચ પાંચ રાજ્યોમાં ચૂંટણી માટે પાયાનું કામ તેજ કરી રહ્યું છે. ડેપ્યુટી ઇલેક્શન કમિશનરોના નેતૃત્વ હેઠળના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તૈયારીઓની સમીક્ષા કરવાનું શરૂ કર્યું છે. આ પ્રક્રિયા બાદ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સંધુ તથા વિવેક જોશીના નેતૃત્વમાં સંપૂર્ણ પંચની મુલાકાત લેવામાં આવશે. આ રાજ્યોમાં વિધાનસભાનો કાર્યકાળ મણિપુરમાં ૧૩ માર્ચથી લઈને ઉત્તર પ્રદેશમાં ૨૨ મે વચ્ચે સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે.

અગાઉ પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ આ પ્રકારની પ્રક્રિયા વિવાદનો વિષય બની હતી, જ્યારે પંચે ચૂંટણીની તારીખો જાહેર કર્યાના થોડા સમય બાદ મુખ્ય સચિવ અને DGP ની બદલી કરી હતી. ટ્રિનમૂલના નેતાઓએ આ પગલાને ખોટું ગણાવતા પંચ પર પક્ષપાતનો આરોપ લગાવ્યો હતો. પશ્ચિમ બંગાળમાં ૭૩ રિટર્નિંગ ઓફિસરોને પણ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને ૫૦ થી વધુ અધિકારીઓની બદલી કરવામાં આવી હતી. આ બાબતે થયેલી પિટિશનને કલકત્તા હાઈકોર્ટ અને ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી દીધી હતી. સમાન વિવાદ તમિલનાડુમાં પણ જોવા મળ્યો હતો, જ્યાં ચૂંટણીની તારીખના પખવાડિયા પહેલા મુખ્ય સચિવની બદલીના આદેશ સામે વિરોધ થયો હતો.