ઈરાનના તેલ વેપારમાં છેતરપિંડી કરવા બદલ ચંદીગઢના ઉદ્યોગપતિ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધ

અમેરિકાએ બુધવારે ચંદીગઢના એક ઉદ્યોગપતિ, તેમના પત્ની અને તેમની સાથે જોડાયેલી અનેક ભારતીય કંપનીઓ પર પ્રતિબંધો લાદવાની જાહેરાત કરી છે. આ પગલું ઈરાનના તેલ વેપાર પરના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોથી બચવા માટે મદદ કરવાના આરોપ હેઠળ લેવામાં આવ્યું છે. ફર્સ્ટપોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, વોશિંગ્ટને આરોપ લગાવ્યો છે કે આ નેટવર્ક દ્વારા કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓએ ઈરાનની મિલિટરી અને તેના પ્રોક્સીઓ માટે કામ કરતા જહાજો સહિત ઈરાનના શેડો ફ્લીટ જહાજોને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોના ભંગ કરવામાં મદદ કરી છે.

અમેરિકાના ટ્રેઝરી વિભાગે 'ઓપરેશન ઈકોનોમિક આઉટકાસ્ટ' હેઠળ આ કાર્યવાહી કરી છે. આ અભિયાનનો હેતુ ઈરાની પેટ્રોલિયમનું પરિવહન કરતા જહાજોને ખોટા માર્ગદર્શન અને નકલી દરિયાઈ પ્રમાણપત્રો પૂરા પાડતા નેટવર્કને નિશાન બનાવવાનો છે. આ પ્રતિબંધો સુનીલ કુમાર શર્મા અને તેમના પત્ની જસપ્રીત પ્રીતિ શાહિદ તેમજ તેમની સાથે જોડાયેલી ભારત સ્થિત અનેક કંપનીઓ પર લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, અશ્વિની કુમાર ડિમન અને ઈશ્વર સિંહ નામના ભારતીય નાગરિકો પર પણ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, જેઓ શર્માના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી કંપનીઓના ડાયરેક્ટર તરીકે સેવા આપતા હતા.

યુએસ ટ્રેઝરીના જણાવ્યા અનુસાર, શર્મા અને શાહિદ ચંદીગઢથી કામ કરતા હતા અને તેમણે વર્ષો સુધી વિવિધ દેશોના સત્તાધિકારીઓનું રૂપ ધારણ કરીને છેતરપિંડીભર્યું દરિયાઈ રજિસ્ટ્રી સેટઅપ તૈયાર કર્યું હતું. આ નેટવેર્ક દ્વારા એવી વેબસાઇટ્સ બનાવવામાં આવી હતી જે સરકારોની પરવાનગી વગર જ જહાજ નોંધણી, ફ્લેગિંગ, ખલાસીઓ માટે તાલીમ અને જહાજ વર્ગીકરણ જેવી સેવાઓ આપવાનો દાવો કરતી હતી. આ પ્રવૃત્તિઓ ૨૦૧૪ થી શરૂ થઈ હોવાનું જણાય છે, જ્યારે આ દંપતીએ કેરેબિયન દેશ ડોમિનિકાના દરિયાઈ ફ્લેગિંગ સત્તાધિકારી હોવાનો ડોળ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

વર્ષ ૨૦૨૩માં, શર્માએ સિંગાપોર સ્થિત 'એસ્વાટિ મેરીટાઇમ અફેર્સ એન્ડ ઈન્ટરનેશનલ શિપ રજિસ્ટ્રી PTE Ltd' ની સ્થાપના કરી હતી. એસ્વાટિના સત્તાધિકારીઓએ સત્તાવાર રીતે આ સંસ્થાનો ઇનકાર કર્યો હોવા છતાં, આ સંસ્થા ઈરાની તેલનું પરિવહન કરતા જહાજોને નોંધણી સેવાઓ પૂરી પાડવાનું ચાલુ રાખતી હોવાનો આરોપ છે. યુએસ ટ્રેઝરીએ એવી વેબસાઇટ્સની પણ ઓળખ કરી છે જે અરુબા, ગયાના, માલી, મોઝેમ્બિક, માલાવી, સિન્ટ માર્ટિન અને તિમોર-લેસ્ટે જેવા દેશો અને પ્રદેશો વતી દરિયાઈ નોંધણી સેવાઓ આપવાનો ખોટો દાવો કરતી હતી. પ્રતિબંધિત ઘણા જહાજોએ આ રજિસ્ટ્રીનો ઉપયોગ કરીને પ્રતિબંધો હોવા છતાં ઈરાની પેટ્રોલિયમનું પરિવહન ચાલુ રાખ્યું હતું.

પ્રતિબંધિત કંપનીઓમાં ઓશનિયેક ટેકનોલોજીઝ ઈન્ડિયાનો સમાવેશ થાય છે, જેના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શર્મા છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ કંપનીનો ઉપયોગ અરુબા, નિકારાગુઆ અને સિન્ટ માર્ટિનનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો દાવો કરતી છે તેવી છેતરપિંડીભરી જહાજ રજિસ્ટ્રી સ્થાપવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. શાહિદ સાથે જોડાયેલી આર્યવર્ત શિપ મેનેજમેન્ટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની પર પણ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે. ડિમન અને સિંહ આ કંપની વતી કામ કરતા હોવાનું કહેવાય છે. અન્ય ભારતીય સંસ્થાઓ જેમને પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે તેમાં પ્રિસેપ્ટ ટ્રેન્ડ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, પોલિનેશિયા મેરીટાઇમ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, એલેક્સાર્ય ફિનસર્વ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, એલેક્સાર્ય મીડિયા એન્ડ એન્ટરટેઈનમેન્ટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, વિહારબોટિંગ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને આર્યવર્ત મેરીટાઇમ એન્ડ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટનો સમાવેશ થાય છે.

યુએસ ટ્રેઝરીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે શર્માની પ્રવૃત્તિઓ વધુ ધ્યાન ખેંચતી હતી, ત્યારે શાહિદે કાગળ પર નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અનેક વ્યવસાયોનું સંચાલન સંભાળ્યું હતું. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે કહ્યું કે વોશિંગ્ટન એવા વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને નિશાન બનાવશે જે ઈરાનના આર્થિક નેટવર્ક દ્વારા ઈરાની શાસનને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખે છે. વિભાગે વધુમાં જણાવ્યું કે છેતરપિંડીભર્યા જહાજ રજિસ્ટ્રેશનને કારણે જહાજો એવા આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોથી બચી જાય છે જે ક્રૂની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને પર્યાવરણીય નુકસાન રોકવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે ખોટા ફ્લેગ ધરાવતા જહાજો પાસે માન્ય વીમો હોઈ શકતો નથી, જેનાથી જો તેમના પ્રાદેશિક જળમાં અકસ્માત થાય તો દેશોને મોટા આર્થિક અને પર્યાવરણીય નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ પ્રતિબંધો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર ૧૩૯૦૨ હેઠળ લાદવામાં આવ્યા છે, જે ઈરાનના પેટ્રોલિયમ, પેટ્રોકેમિકલ અને એવિએશન ક્ષેત્રોને લક્ષ્ય બનાવે છે. એક અલગ કાર્યવાહીમાં, અમેરિકાએ તુર્કી સ્થિત ફુગો ગ્રાઉન્ડ સર્વિસીસ ઇન્ક પર પણ પ્રતિબંધો લાદ્યા છે કારણ કે તે ઈરાનના એવિએશન ક્ષેત્રને સતત ટેકો પૂરો પાડી રહી હોવાનો આરોપ છે.