આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સને કારણે સ્માર્ટફોનની કિંમતોમાં મોટો વધારો થયો

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના કારણે વિશ્વભરમાં સસ્તા સ્માર્ટફોનનો યુગ હવે અંત તરફ જઈ રહ્યો છે. AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે જરૂરી ઘટકોના વપરાશને કારણે સ્માર્ટફોન બનાવવાનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે, જેના પરિણામે બજારમાં સસ્તા ફોન ઓછા થઈ રહ્યા છે. Rest of World ના અહેવાલ મુજબ, AI ડેટા સેન્ટરોની માંગને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે મેમરી ચિપની અછત સર્જાઈ છે, જે સ્માર્ટફોનની ઉત્પાદન કિંમતો વધારવા માટે મુખ્ય કારણ છે.

વૈશ્વિક સ્તરે આ વર્ષે હાલના સ્માર્ટફોન મોડલ્સના ભાવમાં અંદાજે ૧૫% નો વધારો થયો છે. જ્યારે નવા લોન્ચ થયેલા મોડલ્સની કિંમત ગયા વર્ષની સરખામણીએ આશરે ૨૫% વધુ છે. કિંમતોમાં આ વધારો અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં અલગ-અલગ રીતે જોવા મળી રહ્યો છે. ભારત આ બાબતે સૌથી વધુ અસર હેઠળ છે, જ્યાં સ્માર્ટફોનના ભાવમાં ૨૧% નો વધારો થયો છે. એશિયા-પેસિફિકમાં ૧૯% અને મધ્ય પૂર્વ તથા આફ્રિકામાં ૧૮% નો વધારો નોંધાયો છે, જ્યારે અમેરિકામાં માત્ર ૫% નો વધારો થયો છે.

રિસર્ચ ફર્મ કાઉન્ટરપોઈન્ટના સિનિયર એનાલિસ્ટ ઇવાન લેમ જણાવે છે કે, ચીની સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકો, જેઓ વૈશ્વિક સ્તરે કુલ સ્માર્ટફોન શિપમેન્ટના અંદાજે ૬૦% હિસ્સો ધરાવે છે, તેમણે મેમરી-ચિપના વધતા ખર્ચને કારણે આ વર્ષે એન્ટ્રી-લેવલના પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટો ઘટાડો કર્યો છે. આ કંપનીઓ હવે વધુ નફાકારક એવા પ્રીમિયમ ઉપકરણો પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. લેમ મુજબ, ચીની કંપનીઓ ૧૫૦ કે ૨૦૦ ડોલરથી નીચેના ઉત્પાદનોમાં રોકાણ ઘટાડીને વધુ માર્જિન ધરાવતા ફોન, બ્રાન્ડિંગ, યુઝર એક્સપિરિયન્સ અને AI પર વધુ સંસાધનો વાપરવાનું પસંદ કરી રહી છે.

ભારતમાં આ અસર સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, Xiaomi એ ગયા ડિસેમ્બરમાં લોન્ચ થયેલા ૧૨૮જીબી Redmi 15C ના ભાવ ₹૧૨,૪૯૯ ($૧૪૦) થી વધારીને જૂન મહિનામાં ₹૧૬,૯૯૯ ($૧૯૦) કરી દીધા છે, જે ૩૬% નો મોટો વધારો દર્શાવે છે. એશિયાના અન્ય ભાગોમાં પણ સ્થિતિ સમાન છે. રિસર્ચ ફર્મ Omdia ના જણાવ્યા અનુસાર, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં Oppo ના ૧૦૦ ડોલરથી નીચેના ફોનના શિપમેન્ટમાં ૯૬% નો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે Vivo એ મોટાભાગના બજારોમાં તેના મુખ્ય એન્ટ્રી-લેવલ મોડલની કિંમત ૧૦૦ ડોલરથી ઉપર કરી દીધી છે.

સ્માર્ટફોનના વધતા ભાવથી ડિજિટલ અસમાનતા વધવાનો ભય સેવાઈ રહ્યો છે. જે લોકો હજુ સુધી પોતાનો પ્રથમ સ્માર્ટફોન ખરીદવા માટે તૈયાર છે, તેમના માટે ઊંચી કિંમતોને કારણે ઓનલાઈન જોડાવાનું મુશ્કેલ બની શકે છે. GSMA એ અગાઉ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે ૨૦૩૦ સુધીમાં લગભગ ૮૦ કરોડ વધુ લોકો મોબાઈલ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરશે. જોકે, ગ્રુપના ડિજિટલ ઇન્ક્લુઝન હેડ ક્લેર સિબથોર્પે Rest of World ને જણાવ્યું હતું કે, સ્માર્ટફોનની વધતી કિંમતો આ અનુમાનને અસર કરી શકે છે અને ડિજિટલ અસમાનતાના અંતરાલને વધારી શકે છે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, આપણે વધુને વધુ ડિજિટલ વિશ્વમાં જીવી રહ્યા છીએ અને AI જેવી ટેકનોલોજીનો ફેલાવો ડિજિટલ વિભાજન અને અસમાનતા પેદા કરી રહ્યો છે. લોકો ઇન્ટરનેટ સક્ષમ ફોન અને ઇન્ટરનેટ વગર મહત્વની સેવાઓનો લાભ લઈ શકશે નહીં.

૨૦૨૫માં, વૈશ્વિક સ્તરે શિપ કરવામાં આવેલા સ્માર્ટફોનમાં ચારમાંથી એકથી વધુ ફોન ૧૫૦ ડોલરથી ઓછા કિંમતના હતા, પરંતુ હવે આ બજાર સંકોચાઈ રહ્યું છે. Xiaomi, Oppo, Vivo અને Huawei જેવી ચીની કંપનીઓ સસ્તા અને વધુ સુવિધાઓ ધરાવતા ફોન દ્વારા પોતાનો વ્યવસાય ઊભો કરી હતી, પરંતુ હવે આ વ્યૂહરચનાના આર્થિક પાસાઓ બદલાઈ રહ્યા છે.