યુરોપના સાત દેશોની સુપરમાર્કેટ ફ્રીઝર્સ પર સાયબર હુમલો, ખોરાક બગડ્યો

યુરોપના સાત દેશોમાં સુપરમાર્કેટના રેફ્રિજરેટર્સ અને ફ્રીઝર્સ પર એક મોટો અને શંકાસ્પદ સાયબર હુમલો થયો છે, જેના કારણે મોટી માત્રામાં ખોરાક બગડી ગયો છે. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, આ હુમલામાં બેલ્જિયમ, સ્વીડન, આયર્લેન્ડ, નેધરલેન્ડ, એસ્ટોનિયા, ફિનલેન્ડ અને લક્ઝમબર્ગના સુપરમાર્કેટ પ્રભાવિત થયા છે. આ હુમલા દરમિયાન ફ્રીઝર્સનું તાપમાન અચાનક વધીને ૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું હતું, જેના કારણે તેમાં રાખેલો તાજો અને થીજવેલો ખોરાક નકામો બની ગયો હતો.

બેલ્જિયમ અને લક્ઝમબર્ગમાં ડીલ્હેઝ (Delhaize) નામની ચેઇનના આશરે ૪૦ સુપરમાર્કેટ આ ઘટનાથી પ્રભાવિત થયા હતા. આ સિસ્ટમનું સંચાલન કરતી બેલ્જિયમની કંપની સેબકોબેલ (Sabcobel) ના સીઈઓ સ્ટેફન મોએલન્સે બેલ્ગા ન્યૂઝ એજન્સીને જણાવ્યું હતું કે આ એક સાયબર હુમલો હતો. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે તેમની ટીમ આખી રાત અને સવાર સુધી પ્રભાવિત યુનિટ્સને નેટવર્કથી અલગ કરવા માટે કામ કરી રહી હતી. મોએલન્સે ખુલાસો કર્યો કે હુમલાખોરોએ ફ્રીઝર્સના ઇવેપોરેટર્સને 'ડીફ્રોસ્ટ મોડ' પર સેટ કરી દીધા હતા, જેના કારણે તાપમાનમાં વધારો થયો હતો.

સેબકોબેલના સીઈઓએ જણાવ્યું કે ઓક્ટોબરની શરૂઆતમાં ફ્રાન્સમાં થયેલા હુમલા બાદ કંપની ગ્રાહકોના ફ્રીઝને આ નબળાઈથી બચાવવા પ્રયત્નો કરી રહી હતી, પરંતુ આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે માત્ર સોફ્ટવેર અપડેટ પૂરતું નથી અને ફ્રીઝર્સમાં ભૌતિક ફેરફારો (physical modifications) કરવાની જરૂર છે. તેમણે સૂચવ્યું કે ફ્રીઝર્સને સુરક્ષિત ઇન્ટરનેટ કનેક્શન દ્વારા મેનેજ કરવું એ સૌથી સરળ ઉકેલ છે અને ફ્રાન્સના હુમલા બાદ મોટાભાગના ગ્રાહકો આ પદ્ધતિ પર સ્થાનાંતરિત થયા છે.

બેલ્જિયમમાં અન્ય સુપરમાર્કેટ ચેઇન્સ પણ આ હુમલાનો શિકાર બની છે. ધ ગાર્ડિયનના અહેવાલ મુજબ, ફ્રેન્ચ માલિકીની કેરફુર (Carrefour) સુપરમાર્કેટના બેલ્જિયમમાં ૧૫ સ્ટોર્સ પ્રભાવિત થયા હતા. કેરફુરના પ્રવક્તા મિચ વર્ગૌવેને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે "આ એક સાયબર હુમલો છે, બીજું કોઈ કારણ નથી." તેવી જ રીતે, કોલરુઇટ ગ્રુપ (Colruyt Group), જે બેલ્જિયમમાં સ્પાર (Spar) સ્ટોર્સનું સંચાલન કરે છે, તેના પાંચ સ્ટોર્સના ફ્રીજ સિસ્ટમ પર હુમલો થયો હોવાનું રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું.

બેલ્જિયમના ઉત્તરીય ભાગમાં ફ્લેન્ડર્સના હોઇલાર્ટ (Hoeilaart) સ્થિત ડીલ્હેઝ બ્રાન્ચે ન્યૂઝ વેબસાઇટ 'હેટ લાટસ્ટે ન્યૂઝ'ને જણાવ્યું કે આ ઘટનામાં તેમને ૧,૦૦,૦૦૦ યુરોની કિંમતનો માલ ગુમાવવો પડ્યો છે. સ્ટોર મેનેજરે ઉમેર્યું કે આ અંદાજમાં દુકાન બંધ કરવાથી થતા વધારાના નુકસાનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી. આ ઉપરાંત, બેલ્જિયમના મોન્સ શહેરમાં આવેલી ઇકેઆ (Ikea) સ્ટોરના રેફ્રિજરેશન સિસ્ટમ પર પણ હુમલો થયો હતો. ઇકેઆના પ્રવક્તાએ રોઇટર્સને જણાવ્યું કે તેમણે સાવચેતીના ભાગરૂપે કેટલાક ઉત્પાદનો હટાવવા પડ્યા હતા અને તેના કારણે ખોરાકનો બગાડ થયો છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે અન્ય સ્થળો પણ પ્રભાવિત હોઈ શકે છે.

સ્વીડનમાં આઇસીએ (ICA) અને કૂપ (Coop) સુપરમાર્કેટ પ્રભાવિત થયા હતા. સ્વીડનના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સ્યોબો (Sjöbo) ના એક આઇસીએ સ્ટોરે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યું હતું કે તેમની ફ્રીઝર્સ હેક કરવામાં આવી છે અને તાપમાન ૫૦ ડિગ્રી સેટ કરવામાં આવ્યું છે. સ્ટોકહોલમમાં એક અન્ય આઇસીએ સ્ટોરે જણાવ્યું કે રાત્રે ૨ વાગ્યે થયેલા સાયબર હુમલાને કારણે બધું જ નાશ પામ્યું છે. આઇસીએના પ્રવક્તાએ પુષ્ટિ કરી કે આ ઘટનાએ કેન્દ્રીય નેટવર્કની બહાર કાર્યરત સ્ટોર્સની નાની સંખ્યાને અસર કરી છે.

સ્વીડનની કૂપ ચેઇને દૈનિક અખબાર 'આફટોનબ્લાડેટ'ને જણાવ્યું કે તેના છ સ્ટોર્સ પર હુમલો થયો હતો, જ્યારે બીબીસીના અહેવાલ મુજબ ૮૦૦ માંથી ૭ કૂપ સ્ટોર્સ પ્રભાવિત થયા હતા. સ્વીડનના નેશનલ સાયબર સિક્યુરિટી સેન્ટરના વડા જોન બિલોએ રોઇટર્સને જણાવ્યું કે તેઓ દેશભરમાં આવી ઘટનાઓ પર કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું કે દેશમાં ઘણી બધી 'એક્સપોઝ્ડ ઓપરેશનલ ટેકનોલોજી ડિવાઇસિસ' છે જેને અપડેટ અથવા પેચ કરવાની જરૂર છે.

આયર્લેન્ડમાં સુપરવેલ્યુ (SuperValu) ચેઇનના ૨૨૩ માંથી ૧૩ સ્ટોર્સ પ્રભાવિત થયા હતા, જેમાં એક ચોક્કસ મોડેલના રેફ્રિજરેશન સિસ્ટમ પર હુમલો થયો હતો. તેના કારણે ઠંડા અને થીજવેલા ઉત્પાદનોનું વેચાણ બંધ કરવું પડ્યું હતું. એસ્ટોનિયામાં સેલ્વર (Selver) ચેઇનનો એક સ્ટોર પ્રભાવિત થયો હતો. રેફ્રિજરેશન સપ્લાય કંપની કિટમેન કોલ્ડટેક (Kitman Coldtech) ના સીઈઓ જાન મુત્સોએ ઈઆરઆર (ERR) બ્રોડકાસ્ટરને જણાવ્યું કે હુમલાખોરોએ કમ્પ્યુટર દ્વારા તાપમાન ૫૦ ડિગ્રી કરી દીધું હતું, પરંતુ મિનિટોમાં જ પ્રતિસાદ આપતા મોટું નુકસાન ટાળી શકાયું હતું.

નેધરલેન્ડમાં ડચ પબ્લિક રેડિયો NOS મુજબ, મુખ્યત્વે નાના સ્થાનિક સ્ટોર્સ સહિત ૧૭ જેટલી દુકાનો પ્રભાવિત થઈ હતી. ફિનલેન્ડમાં કેસ્કો (Kesko) સુપરમાર્કેટ ચેઇન દ્વારા આવી જ સમસ્યાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. યુરોપિયન યુનિયનના ફૂડ અને એગ્રીકલ્ચર કમિશનર ક્રિસ્ટોફ હેન્સેને આ ઘટનાને અત્યંત ચિંતાજનક ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ "આપણી ફૂડ સપ્લાય ચેઇનને ખોરવવાનો અને ગ્રાહકોના વિશ્વાસને ઘટાડવાનો ઇરાદાપૂર્વકનો પ્રયાસ" છે.

આ તાજેતરની ઘટનાઓ ગયા મહિને ફ્રાન્સમાં થયેલા હુમલા જેવી જ છે. ધ ગાર્ડિયનના અહેવાલ મુજબ, ફ્રાન્સમાં આશરે ૭૦૦ સુપરમાર્કેટના કૂલિંગ યુનિટ્સ પર કબજો જમાવવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી તાપમાન -૨૭ ડિગ્રીથી વધીને ૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું હતું. આના કારણે આગ લાગવાની ઘટનાઓ બની હતી અને કરોડો યુરોનું નુકસાન થયું હતું. વ્યક્તિગત સુપરમાર્કેટ્સને હજારો યુરોથી લઈને ૧,૩૦,૦૦૦ યુરો સુધીનું નુકસાન થયું હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. ફ્રાન્સમાં ઇન્ટરમાર્શે (Intermarché), કૂપરેટિવ યુ (Coopérative U), કેરફુર, લેક્લર્ક (Leclerc) અને મોનોપ્રિક્સ (Monoprix) જેવી ચેઇન્સ પ્રભાવિત થઈ હતી.

ફ્રાન્સના હુમલામાં મુખ્યત્વે ડેનિશ કંપની ડેનફોસ (Danfoss) દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા કંટ્રોલર્સનો ઉપયોગ થયો હતો. ડેનફોસે જણાવ્યું હતું કે તેમણે ગયા વર્ષે જ સુરક્ષા ખામીઓ ઓળખી હતી અને ગ્રાહકોને અપડેટ ઇન્સ્ટોલ કરવાની ભલામણ કરી હતી. ફ્રાન્સના વડાપ્રધાન સેબેસ્ટિયન લેકોર્નુએ રાષ્ટ્રીય સાયબર સિક્યુરિટી એજન્સી 'એન્સી' (Ansii) ને તપાસના આદેશ આપ્યા હતા. એન્સીએ રિપોર્ટ આપ્યો કે અન્ય બે કંપનીઓના કંટ્રોલર્સનો ઉપયોગ કરતા સુપરમાર્કેટ્સને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. પેરિસ પ્રોસિક્યુટર ઓફિસે આ મામલે ઔપચારિક તપાસ શરૂ કરી છે.

સાયબર સિક્યુરિટી ફર્મ સેન્ટિનેલવન (SentinelOne) ના ટોમ હેગલે રોઇટર્સને જણાવ્યું કે સામાન્ય રીતે સાયબર હુમલાઓ પૈસા પડાવવા અથવા રાજકીય હેતુથી કરવામાં આવે છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં કોઈ નાણાકીય માંગણી કરવામાં આવી નથી, જે સૂચવે છે કે આ એક 'સબોટાજ' (તોડફોડ) છે. તેમણે ઉમેર્યું કે રિટેલ સેક્ટર એક સરળ લક્ષ્ય છે કારણ કે તેમની પાસે રેફ્રિજરેશન કંટ્રોલર્સ અને બિલ્ડિંગ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સનું મોટું નેટવર્ક હોય છે. ટ્રિબ્યુટેક (Tributech) ના પેટ્રિક લેમ્પ્લમેયરના જણાવ્યા મુજબ, હુમલાખોરો ત્યાં સુધી પ્રયત્નો ચાલુ રાખશે જ્યાં સુધી સિસ્ટમ કામ કરવાનું બંધ ન કરે, કારણ કે આ પદ્ધતિ સસ્તી છે અને નુકસાન તાત્કાલિક થાય છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે ફ્રાન્સના હુમલા બાદ પણ હજારો કંટ્રોલર્સ ઇન્ટરનેટ પર ખુલ્લા હતા.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, યુકેના નેશનલ સાયબર સિક્યુરિટી સેન્ટરે જણાવ્યું કે તેઓ આ ઘટનાની વિગતો સમજવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારો અને ઉદ્યોગો સાથે કામ કરી રહ્યા છે, જોકે યુકેમાં આવી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી. અમેરિકામાં સત્તાવાળાઓ ઓગસ્ટ મહિનામાં કેટલાક લશ્કરી મથકો પર થયેલી રેફ્રિજરેશન ખામીઓની તપાસ કરી રહ્યા છે અને તેઓ ફ્રેન્ચ અધિકારીઓ સાથે મળીને તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું આ ઘટનાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. બેલ્જિયમ અને સ્વીડનની રાષ્ટ્રીય સાયબર-સુરક્ષા એજન્સીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે તેઓ આ ઘટના પર નજર રાખી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં આ હુમલા માટે કોઈએ જવાબદારી સ્વીકારી નથી.