રબી ૨૦૨૬-૨૭ માટે ફોસ્ફેટ અને પોટાશ ખાતર પર સબસિડીને મંજૂરી

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની બેઠકમાં રબી સીઝન ૨૦૨૬-૨૭ માટે ફોસ્ફેટ અને પોટાશ (પી એન્ડ કે) ખાતરો પર પોષક તત્વ આધારિત સબસિડી (એનબીએસ)ના દરોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. પીઆઈબીના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, આ સબસિડીનો અમલ ૦૧.૧૦.૨૦૨૬ થી ૩૧.૦૩.૨૦૨૭ સુધીના સમયગાળા માટે કરવામાં આવશે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના ખેડૂતોને ડીએપી (DAP) અને એનપીકેએસ (NPKS) ગ્રેડ સહિતના વિવિધ પ્રકારના ખાતરો સસ્તા અને પોસાય તેવા ભાવે સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા આ નિર્ણય હેઠળ રબી ૨૦૨૬-૨૭ સીઝન માટે અંદાજિત બજેટ જરૂરિયાત લગભગ ૬૨,૩૭૦.૦૨ કરોડ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. આ આંકડો પાછલા વર્ષ એટલે કે રબી ૨૦૨૫-૨૬ સીઝનની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. રબી ૨૦૨૫-૨૬ માટે બજેટની જરૂરિયાત ૩૭,૯૫૨.૨૯ કરોડ રૂપિયા હતી, જેની સામે આ વર્ષે ૨૪,૪૧૭.૭૩ કરોડ રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આ નિર્ણયની જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે આ ફાળવણીનો સીધો લાભ ખેડૂતોને મળશે અને તેમની ખેતીની ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.

સરકારની આ યોજના પાછળની વ્યૂહરચના વિશે માહિતી આપતા સત્તાવાર સ્ત્રોતોએ જણાવ્યું છે કે, ખાતર ઉત્પાદકો અને આયાતકારો દ્વારા ખેડૂતોને રાહત દરે ખાતર પહોંચાડવામાં આવશે. સરકાર હાલમાં ડીએપી સહિત પી એન્ડ કે ખાતરના કુલ ૨૮ ગ્રેડ ખેડૂતોને ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા એનબીએસ યોજના દ્વારા સંચાલિત થાય છે, જેનો અમલ ૦૧.૦૪.૨૦૧૦ થી કરવામાં આવી રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યૂરિયા, ડીએપી, એમઓપી અને સલ્ફર જેવા ખાતરના કાચા માલના ભાવમાં થતા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આ સબસિડીના દરો નક્કી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ખાતર કંપનીઓને સરકાર દ્વારા મંજૂર અને સૂચિત કરાયેલા દરો મુજબ સબસિડી આપવામાં આવશે, જેથી ખેડૂતો સુધી ખાતર પહોંચાડતી વખતે ભાવમાં વધારો ન થાય.

કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા લેવાયેલા આ વ્યાપક નિર્ણયોનો એક ભાગ કૃષિ ક્ષેત્ર છે, પરંતુ આ સાથે અન્ય વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે કુલ ૭૭,૧૦૧ કરોડ રૂપિયાના પેકેજને મંજૂરી આપી છે. આ પેકેજમાં કૃષિ ક્ષેત્ર ઉપરાંત અન્ય મહત્વના ક્ષેત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જેમાં દિલ્હી-એનસીઆર વિસ્તારમાં જાહેર પરિવહનને મજબૂત કરવા માટે ૨,૩૯૦ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે નોઈડા-ગ્રેટર નોઈડા મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટના વિસ્તરણને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટથી લાખો દૈનિક મુસાફરોને ઝડપી અને સુગમ પરિવહનનો વિકલ્પ મળશે.

આ ઉપરાંત, સૂક્ષ્મ એકમો અને નવા ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ૯,૧૧૧ કરોડ રૂપિયાના બે ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ્સને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો હેતુ નાના ઉદ્યોગોમાં લોનનો પ્રવાહ સરળ બનાવવાનો છે. સરકારનું માનવું છે કે આ પ્રકારના નીતિગત નિર્ણયોથી ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગોને એકસાથે ગતિ મળશે. એક તરફ મેટ્રો અને રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય જેવી પરિયોજનાઓ લાંબા ગાળાના સામાજિક-આર્થિક મૂલ્યોનું સર્જન કરશે, તો બીજી તરફ ખાતર સબસિડી અને ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ઉત્પાદક ક્ષેત્રોને તાત્કાલિક રાહત અને લિક્વિડિટી પૂરી પાડશે.

ભારતમાં ખાતર સબસિડીની વ્યવસ્થા વર્ષોથી ખેડૂતોના હિતમાં કાર્યરત છે. પોષક તત્વ આધારિત સબસિડી (NBS) યોજના હેઠળ સરકાર ખાતરના પોષક તત્વોના આધારે સબસિડી નક્કી કરે છે. આ વ્યવસ્થાનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને સંતુલિત ખાતરનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો અને દેશની ખાદ્ય સુરક્ષાને સુનિશ્ચિત કરવાનો રહ્યો છે. સરકાર હંમેશા ખેડૂતલક્ષી અભિગમ અપનાવીને ખાતરની અછત નિવારવા અને ખેડૂતોને આર્થિક બોજમાંથી મુક્ત રાખવા માટે પ્રતિબદ્ધ રહી છે. આ નવી મંજૂરી સાથે આગામી રબી સીઝનમાં ખેડૂતોને ખાતરની અવિરત પુરવઠો મળવાની ખાતરી આપવામાં આવી છે.