નાસાનું સ્વિફ્ટ ટેલિસ્કોપ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશી ઇન્ડોનેશિયા પર બળીને નાશ પામ્યું

નાસાનું પ્રખ્યાત સ્વિફ્ટ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ અંતે પૃથ્વી પર પરત આવ્યું છે. આજતકના અહેવાલ મુજબ, ૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ પૂર્વી સમય અનુસાર સવારે ૭:૩૯ વાગ્યે આ ઓબ્ઝર્વેટરી ઉત્તરી સુમાત્રાના ઉપરના વાતાવરણમાં પ્રવેશી ગયું હતું. આ ટેલિસ્કોપ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશીને બળીને નાશ પામ્યું છે. આ ઓબ્ઝર્વેટરીનું વજન આશરે ૧૪૫૦ કિલોગ્રામ હતું અને તેનું કદ એક મિનીબસ જેટલું હતું. ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, ૧.૫ ટન વજનના આ ઓબ્ઝર્વેટરીના પુનઃપ્રવેશ દરમિયાન તેના કાટમાળના ભારત પર પડવાની શક્યતા હતી.

નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, આ ટેલિસ્કોપનો મોટાભાગનો હિસ્સો વાતાવરણમાં પ્રવેશીને બળી ગયો હતો. કોઈપણ વ્યક્તિ કે વસ્તુને નુકસાન પહોંચવાની સંભાવના માત્ર ૨૧૦૦ માં ૧ જેટલી ખૂબ જ ઓછી હતી. આ ઓબ્ઝર્વેટરીનો પતન અનિયંત્રિત હતો કારણ કે તેને બચાવવાના પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા હતા. એનડીટીવી ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, ૨૨ વર્ષ સુધી બ્રહ્માંડના રહસ્યો સમજવામાં મદદ કરનાર આ સેટેલાઇટ ટેલિસ્કોપની મુસાફરી હવે સમાપ્ત થઈ છે.

સ્વિફ્ટ ટેલિસ્કોપ નવેમ્બર ૨૦૦૪માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં તેનો મૂળ મિશન સમય માત્ર બે વર્ષનો હતો, જેમાં મુખ્યત્વે બ્રહ્માંડના સૌથી શક્તિશાળી વિસ્ફોટો ગણાતા ગામા-રે બર્સ્ટનો અભ્યાસ કરવાનો હતો. આ ઓબ્ઝર્વેટરી તેની અત્યંત ઝડપ માટે જાણીતું હતું. જ્યારે પણ કોઈ બર્સ્ટની જાણ થતી, ત્યારે તે એક મિનિટની અંદર પોતાની દૂરબીનોને તે દિશામાં ફેરવી શકતું હતું. આ ઝડપના કારણે જ તેનું નામ 'સ્વિફ્ટ' રાખવામાં આવ્યું હતું, જેનો અંગ્રેજીમાં અર્થ ઝડપી પક્ષી થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૮માં, આ ઓબ્ઝર્વેટરીનું નામ બદલીને તેના પ્રથમ મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક નિલ ગેહરલ્સના નામ પર 'નિલ ગેહરલ્સ સ્વિફ્ટ ઓબ્ઝર્વેટરી' કરવામાં આવ્યું હતું.

જોકે તેનો મિશન સમય માત્ર બે વર્ષનો હતો, પરંતુ સ્વિફ્ટે બે દાયકાથી વધુ સમય સુધી કાર્ય કર્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન તેણે ૨૦૦૦થી વધુ ગામા-રે બર્સ્ટ અને ૧૪૦૦થી વધુ સુપરનોવા વિસ્ફોટોનો અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, તેણે સુદૂરના બ્લેક હોલ, ક્ષુદ્રગ્રહ અને ધૂમકેતુઓ જેવી અનેક ખગોળીય ઘટનાઓ પર મહત્વપૂર્ણ ડેટા પૂરો પાડ્યો હતો. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે સ્વિફ્ટે ઝડપી પ્રતિભાવ આપતી અવલોકનોના મહત્વને સાબિત કર્યું અને ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી હતી. તેણે કુલ ૭૦૦૦ જેટલા રિસર્ચમાં સહયોગ આપ્યો હતો.

સ્વિફ્ટ પાસે પોતાનું કોઈ થ્રસ્ટર નહોતું, જેના કારણે વાતાવરણીય ઘર્ષણની અસરથી તે ધીમે ધીમે પૃથ્વી તરફ ખેંચાતું હતું. જેમ જેમ તેની ઊંચાઈ ઘટતી ગઈ, તેમ તેમ પતનની પ્રક્રિયા ઝડપી બની હતી. આ ટેલિસ્કોપને બચાવવા માટે નાસાએ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં એરિઝોનાની કંપની 'કાટાલિસ્ટ સ્પેસ' સાથે ૩૦ મિલિયન ડોલરનો કરાર કર્યો હતો. આ કંપનીએ 'લિંક' નામનું રોબોટિક સ્પેસક્રાફ્ટ તૈયાર કર્યું હતું, જે જુલાઈમાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ઓગસ્ટ મહિનામાં આ લિંક સ્પેસક્રાફ્ટ સ્વિફ્ટને પકડીને ફરીથી ઊંચી કક્ષામાં લઈ જવાની યોજના હતી.

પરંતુ, આ બચાવ અભિયાન નિષ્ફળ ગયું કારણ કે લિંક સ્પેસક્રાફ્ટના પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ અને રિએક્શન વ્હીલ્સમાં ખામી સર્જાઈ હતી. પરિણામે, લિંક પોતે ૨૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ પૃથ્વી પર પત્યું હતું. નાસાએ આ પ્રયાસને ઉચ્ચ જોખમવાળો પરંતુ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો હતો, કારણ કે તેનાથી સેટેલાઇટ સર્વિસિંગ ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિ થઈ અને ભવિષ્યમાં અન્ય સેટેલાઇટ્સને બચાવવા માટે મહત્વના પાઠ મળ્યા હતા. સ્વિફ્ટે તેનું અંતિમ વૈજ્ઞાનિક અવલોકન ૨૦ ઓક્ટોબરના રોજ પૂર્ણ કર્યું હતું.

અંતરિક્ષના કાટમાળનું પૃથ્વી પર પડવું એ કોઈ અસામાન્ય ઘટના નથી. દરરોજ સરેરાશ ત્રણ મોટા અંતરિક્ષ કાટમાળ પૃથ્વી પર પડે છે. ભવિષ્યમાં જ્યારે સેટેલાઇટ્સની સંખ્યા વધશે, ત્યારે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બનશે. સ્વિફ્ટે સાબિત કર્યું કે જો મિશનની ડિઝાઇન સારી હોય, તો તે નિર્ધારિત સમયગાળા કરતા ઘણો લાંબો સમય કાર્ય કરી શકે છે. આ ઘટના અંતરિક્ષના કચરાના વ્યવસ્થાપન અને સેટેલાઇટ્સનું આયુષ્ય વધારવાની ટેકનોલોજીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. ઇન્ડોનેશિયામાંથી કેટલાક વીડિયો ક્લિપ્સ પણ સામે આવ્યા છે જેમાં સ્વિફ્ટના બળતા અવશેષો દેખાઈ રહ્યા છે.

સ્વિફ્ટ એક નાસા ઓબ્ઝર્વેટરી હતી જેણે બ્રહ્માંડના સૌથી શક્તિશાળી વિસ્ફોટો, બ્લેક હોલ અને સુપરનોવા જેવા ખગોળીય રહસ્યોનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તે ૨૦૦૪માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને ૨૨ વર્ષ સુધી કાર્યરત રહ્યું હતું.