કેનેડાએ ઈરાનની ૧૧ સંસ્થાઓ પર ફરીથી પ્રતિબંધો લાદ્યા

કેનેડાએ ઈરાનની ૧૧ સંસ્થાઓ પર ફરીથી પ્રતિબંધો લાદવાની જાહેરાત કરી છે. કેનેડાના વિદેશ મંત્રી અનિતા આનંદે ૧૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ પેરિસ, ફ્રાન્સ ખાતે આ નિર્ણયની જાણ કરી હતી. આ પ્રતિબંધો 'સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક મેઝર્સ (ઈરાન) રેગ્યુલેશન્સ' હેઠળ લાદવામાં આવ્યા છે. આ સંસ્થાઓ ઈરાન શાસનની બેલિસ્ટિક મિસાઇલ પ્રોગ્રામ, પ્રસારણ-સંવેદનશીલ પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ અથવા તેની દૂષિત પ્રવૃત્તિઓના ધિરાણમાં ફાળો આપવા બદલ નિશાન બની છે.

ગ્લોબલ અફેર્સ કેનેડાના અહેવાલ મુજબ, આ ૧૧ સંસ્થાઓને ૨૦૧૬માં પ્રતિબંધિત યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવી હતી. ૨૦૧૫માં ચીન, ફ્રાન્સ, જર્મની, રશિયા, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા યુરોપિયન યુનિયન સાથે મળીને ઈરાન સાથે 'જોઇન્ટ કોમ્પ્રીહેન્સિવ પ્લાન ઓફ એક્શન' (JCPOA) કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કરાર હેઠળ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નિયંત્રણો અને ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) દ્વારા વધુ ચકાસણી કરવાની જોગવાઈ હતી, જેના બદલામાં પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવામાં આવી હતી. જાન્યુઆરી ૨૦૧૬માં IAEA એ રિપોર્ટ આપ્યો હતો કે ઈરાને ચકાસણી પ્રવૃત્તિઓની મંજૂરી આપી છે અને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવાના પગલાં લીધા છે. આ પ્રગતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેનેડાએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬માં તેના સ્વાયત્ત પ્રતિબંધો હળવા કર્યા હતા અને આ ૧૧ સંસ્થાઓને યાદીમાંથી મુક્ત કરી હતી.

જોકે, ત્યારબાદ ઈરાન દ્વારા IAEA સાથે સહકાર આપવામાં વારંવાર નિષ્ફળતા જોવા મળી હતી. જૂન ૨૦૨૫માં, IAEA ના ગવર્નિંગ બોર્ડે એક ઠરાવ પસાર કર્યો હતો જેમાં જાણ કરવામાં આવી હતી કે ઈરાન તેની સેફગાર્ડ્સ જવાબદારીઓનું પાલન કરી રહ્યું નથી. ત્યારબાદ, ઈઝરાયેલ અને યુએસના હુમલાઓ પછી, ઈરાને IAEA સાથેનો સહકાર સ્થગિત કર્યો હતો, જેના કારણે મહત્વની ચકાસણી અને મોનિટરિંગ પ્રવૃત્તિઓ અટકી ગઈ હતી.

ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં, ફ્રાન્સ, જર્મની અને યુનાઇટેડ કિંગડમે ઈરાનની બિન-પાલન પ્રવૃત્તિઓ, જેમાં ઉચ્ચ સમૃદ્ધ યુરેનિયમનું ઉત્પાદન અને IAEA સાથે અપૂરતો સહકાર સામે 'સ્નેપબેક' મિકેનિઝમનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આના પરિણામે JCPOA હેઠળ હટાવવામાં આવેલા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પરમાણુ સંબંધિત પ્રતિબંધો ફરીથી લાગુ થયા હતા. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં જ્યારે યુએન પ્રતિબંધો પુનઃસ્થાપિત થયા, ત્યારે કેનેડાએ પણ તેને અમલમાં મૂકવા માટે તેના નિયમોમાં સુધારો કર્યો હતો. જૂન ૨૦૨૬માં G7 દેશોએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર વિકસાવી કે મેળવી શકવું જોઈએ નહીં અને યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ પર મર્યાદા તેમજ IAEA ની અસરકારક ચકાસણીનું મહત્વ સમજાવ્યું હતું.

નવા પ્રતિબંધો દ્વારા કેનેડામાં રહેલી વ્યક્તિઓ અને વિદેશમાં રહેલા કેનેડિયનોને આ યાદીબદ્ધ સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓ સાથે નિર્દિષ્ટ નાણાકીય અથવા સંપત્તિના વ્યવહારો કરવાની મનાઈ છે. આ પગલાંનો હેતુ ઈરાનની સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી અને ધિરાણના સ્ત્રોતો સુધીની પહોંચને વધુ પ્રતિબંધિત કરવાનો છે. આ જાહેરાત પેરિસમાં G7 વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક દરમિયાન કરવામાં આવી છે, જે ઈરાનને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવા અને ફરીથી વાટાઘાટો શરૂ કરવા દબાણ કરવાના કેનેડાના પ્રયાસોને મજબૂત કરે છે.

વિદેશ મંત્રી અનિતા આનંદે જણાવ્યું હતું કે, "કેનેડાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ છે: ઈરાનને ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર મેળવવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં. અમે અમારા G7 ભાગીદારો અને વ્યાપક આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સાથે મળીને એક વ્યાપક, ચકાસણી યોગ્ય અને ટકાઉ કરાર તરફ કામ કરવાનું ચાલુ રાખીશું જે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને સંબોધિત કરે અને પ્રાદેશિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત કરે."

ગ્લોબલ અફેર્સ કેનેડાના ડેટા મુજબ, ૨૦૧૦થી કેનેડાએ 'સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક મેઝર્સ એક્ટ' (SEMA) અને 'જસ્ટિસ ફોર વિક્ટિમ્સ ઓફ કરપ્ટ ફોરેન ઓફિશિયલ્સ એક્ટ' (જેને સેર્ગેઈ મેગ્નિટસ્કી લો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હેઠળ ૫૦૦ થી વધુ ઈરાની વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. આ નવી જાહેરાત સાથે, કેનેડાએ હવે સુધીમાં ૨૫ રાઉન્ડના પ્રતિબંધો લાદ્યા છે, જેમાં ૨૩૭ ઈરાની વ્યક્તિઓ અને ૨૭૬ ઈરાની સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ પ્રતિબંધો વિવિધ નિયમો હેઠળ લાદવામાં આવ્યા છે, જેમાં રશિયા અને હમાસ ટેરર એટેક્સ સંબંધિત સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક મેઝર્સ રેગ્યુલેશન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ઈરાન એ ટ્રીટી ઓન ધ નોન-પ્રોલિફરેશન ઓફ ન્યુક્લિયર વેપન્સ હેઠળ એક બિન-પરમાણુ હથિયાર ધરાવતું રાજ્ય હતું, જેના કારણે તે પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા અથવા મેળવવાથી દૂર રહેવા માટે બંધાયેલું હતું. જુલાઈ ૨૦૧૦માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપિયન યુનિયન સહિતના ભાગીદારોના પરામર્શથી કેનેડાએ ઈરાન દ્વારા તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ પૂરી ન કરવા બદલ પ્રથમવાર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.