તુર્કીમાં યોજાનાર COP31માં ભારત ક્લાયમેટ ફાઇનાન્સ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર પર ભાર મૂકશે

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે તુર્કીના અંતાલ્યામાં ૯ થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન યોજાનારા યુએનએફસીસીસી સીઓપી૩૧ (UNFCCC COP31) માટે ભારતની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ જાહેર કરી છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત આ સમિટમાં ઉકેલ-લક્ષી અભિગમ સાથે ક્ષમતા વિકાસ, જ્ઞાનની આપ-લે અને ભૂગોળ-વિશિષ્ટ ઉકેલો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ભારત જી-૭૭ અને ચીન, એલએમડીસી (LMDC) અને બેસિક (BASIC) જૂથો સાથે મળીને કામ કરશે અને ગ્લોબલ સાઉથની ચિંતાઓને વાચા આપશે.

પીઆઈબી (PIB) અને ન્યૂઝ૧૮ (News18) ના અહેવાલ મુજબ, ક્લાયમેટ ફાઇનાન્સ ભારત માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા રહેશે. ભારત સીઓપી૩૧માં 'ક્લાયમેટ ફાઇનાન્સ વર્ક પ્રોગ્રામ' શરૂ કરવા માટે નિર્ણયની માંગ કરશે, જેનો પ્રસ્તાવ બ્રાઝિલના બેલેમમાં સીઓપી ૩૦ દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. શ્રી યાદવે સ્પષ્ટ કર્યું કે પેરિસ કરારના અનુચ્છેદ ૯.૧ હેઠળ વિકસિત દેશોની જવાબદારી છે કે તેઓ વિકાસશીલ દેશોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે. આ ફાઇનાન્સ અનુમાનિત, મોટાભાગે જાહેર અને રાહત દરે હોવું જોઈએ, જેથી વિકાસશીલ દેશો પર દેવાનો બોજ ન વધે.

ધ હિન્દુ (The Hindu) ના અહેવાલ અનુસાર, વિકાસશીલ દેશોએ વાર્ષિક ઓછામાં ઓછી ૧-૧.૩ ટ્રિલિયન ડોલરની ક્લાયમેટ ફાઇનાન્સની માંગ કરી છે. ભારતનું તર્ક છે કે ૨૦૩૫ સુધીનું વાર્ષિક ૩૦૦ બિલિયન ડોલરનું લક્ષ્ય અત્યંત અપૂરતું છે. જ્યારે વિકસિત દેશો ૩૦૦ બિલિયન ડોલરના લક્ષ્યને સ્વીકારે છે, પરંતુ તેઓ ૧.૩ ટ્રિલિયન ડોલરના આંકડા સુધી પહોંચવા માટે જાહેર અને ખાનગી ફાઇનાન્સ તેમજ મલ્ટિલેટરલ ડેવલપમેન્ટ બેંકોના યોગદાન પર ભાર મૂકે છે.

ભારત આબોહવા પરિવર્તનને રોકવા માટેના લક્ષ્યો (mitigation) અને ગ્લોબલ સ્ટોકટેક (GST) ની સમીક્ષા પ્રક્રિયા પક્ષ-સંચાલિત, સુવિધાજનક અને બિન-દંડાત્મક રાખવા પર ભાર મૂકશે. ભારત એનડીસી (NDC) ની રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ધારિત પ્રકૃતિનું સન્માન કરશે અને વિકાસશીલ દેશો પર નવા ટોપ-ડાઉન લક્ષ્યો લાદવાના પ્રયાસોનો વિરોધ કરશે. ભારત 'ફોસિલ ફ્યુઅલ કટ્સ' અથવા તેના તબક્કાવાર ઘટાડા જેવી ભાષા તરફ ઝુકાવ ધરાવતું નથી, કારણ કે તે પહેલેથી જ રિન્યુએબલ એનર્જી વધારવા, વન વિસ્તાર વધારવા અને ઉર્જા કાર્યક્ષમતા સુધારવાના માર્ગ પર છે.

અનુકૂલન (Adaptation) પણ ભારત માટે પ્રાથમિકતા રહેશે. ગ્લોબલ ગોલ ઓન એડેપ્ટેશન (GGA) હેઠળ વિકસિત થઈ રહેલા સૂચકાંકો સ્વૈચ્છિક હોવા જોઈએ અને તે ફાઇનાન્સ મેળવવા માટેની શરત ન બનવા જોઈએ. શ્રી યાદવે જણાવ્યું કે સફળતાપૂર્વક પેરામીટર્સની સંખ્યાને લગભગ હજારથી ઘટાડીને ૫૯ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ભારત 'જસ્ટ ટ્રાન્ઝિશન વર્ક પ્રોગ્રામ' (JWT) ને ચાલુ રાખવા માંગે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ફોસિલ ફ્યુઅલ ઇકોનોમી પર નિર્ભર કામદારોને રિ-સ્કિલ કરી ગ્રીન જોબ્સ તરફ વાળવાનો છે.

ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અંગે ભારત ભારપૂર્વક કહેશે કે આ વિકસિત દેશોની જવાબદારી છે. ખર્ચ, આઈપીઆર (IPR) અને વેપાર સંબંધિત અવરોધો દૂર કરવા જરૂરી છે. કાર્બન માર્કેટ્સમાં ભાગીદારી સ્વૈચ્છિક રહેવી જોઈએ. પ્રેસિડેન્સી એક્શન એજન્ડા હેઠળની સ્વૈચ્છિક પહેલો વાટાઘાટોથી અલગ રહેવી જોઈએ અને વૈશ્વિક લક્ષ્યો રાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ હોવા જોઈએ.

ભારત કૃષિ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને નાના તથા સીમાંત ખેડૂતોની આજીવિકા પર અસર અને અનુકૂલનની જરૂરિયાત વચ્ચેના સંબંધો પર પણ પ્રકાશ પાડશે. સીઓપી૩૧માં સ્વીડન સાથે લીડઆઈટી ૩.૦ (LeadIT 3.0), તટીય સ્થિતિસ્થાપકતા પર ઉચ્ચ-સ્તરીય કાર્યક્રમો, આઈબીસીએ (IBCA) અને વન પેનલનો સમાવેશ થશે.

આ સમિટ એવી સમયે યોજાઈ રહી છે જ્યારે નેપાળમાં ૨૬ ઓગસ્ટના વિનાશક પૂર બાદ 'લોસ એન્ડ ડેમેજ' ફંડિંગની માંગ વધી છે. હિમાલયમાં બરફ અને ખડકોના ધસવાને કારણે આવેલા પૂરથી નેપાળમાં ઓછામાં ઓછા ૧,૪૦૦ લોકોના મોત થયા હતા અને માળખાગત સુવિધાઓને ભારે નુકસાન થયું હતું. નેપાળની પુનઃપ્રાપ્તિ અને પુનઃનિર્માણ માટે ૪.૭ બિલિયન ડોલરની જરૂરિયાત છે, જેની સામે ફંડ દ્વારા માત્ર ૨૧.૬ મિલિયન ડોલર ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે કુલ જરૂરિયાતના ૧% કરતા પણ ઓછું છે.

શ્રી યાદવે અન્ય બે મહત્વપૂર્ણ પરિણામો વિશે પણ માહિતી આપી. આર્મેનિયાના યેરેવનમાં સીબીડી સીઓપી૧૭ (CBD COP17) દરમિયાન, ભારતે કુનમિંગ-મોન્ટ્રિયલ ગ્લોબલ બાયોડાયવર્સિટી ફ્રેમવર્ક (KMBGF) ના ન્યાયી અમલીકરણની પુષ્ટિ કરી હતી. ભારતે વિકાસશીલ દેશો પર વધારાના નાણાકીય બોજનો વિરોધ કર્યો અને ડિજિટલ સિક્વન્સ ઇન્ફોર્મેશન (DSI) ના સંદર્ભમાં ન્યાયી લાભ-વહેંચણીની માંગ કરી. મંગોલિયાના ઉલાનબટારમાં યુએનસીસીડી સીઓપી૧૭ (UNCCD COP17) માં ભારતે ૨૦૩૦ સુધીમાં ૨૬ મિલિયન હેક્ટરથી વધુ જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી અને દુષ્કાળ સામે લડવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઇનાન્સની માંગ કરી હતી. ભારતે ઘાસના મેદાનો અને અન્ય ખુલ્લા કુદરતી ઇકો-સિસ્ટમ માટે પોતાની પ્રથમ માર્ગદર્શિકા પણ શરૂ કરી છે.

શ્રી યાદવે ઉમેર્યું કે જે દેશોએ ઐતિહાસિક ઉત્સર્જનમાં સૌથી વધુ યોગદાન આપ્યું છે તેમણે આબોહવા પરિવર્તનની કાર્યવાહીમાં વધુ જવાબદારી લેવી જોઈએ. 'કોમન બટ ડિફરન્શિયેટેડ રિસ્પોન્સિબિલિટીઝ' (CBDR) નો સિદ્ધાંત આ કાર્યવાહીના કેન્દ્રમાં હોવો જોઈએ. આ પ્રસંગે પર્યાવરણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી નરેન્દ્ર ભૂષણ અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત હતા.

પેરિસ કરાર એ આશરે ૨૦૦ દેશો દ્વારા કરવામાં આવેલી એક વૈશ્વિક સમજૂતી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય પૃથ્વીના તાપમાનમાં થતો વધારો ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત રાખવાનો હતો. આ કરારના દસ વર્ષ પછી હવે વિશ્વ આ મૂલ્યાંકન કરી રહ્યું છે કે દેશોએ તેમના વચનો પાળ્યા છે કે નહીં.