દિલ્હી-NCRમાં વધતા પ્રદૂષણથી શ્વસનતંત્રના રોગોમાં વધારો, દવાઓની અસર ઘટી

દિલ્હી-NCR વિસ્તારમાં પ્રદૂષણના સ્તરમાં થયેલા સતત વધારાની ગંભીર અસર હવે સામાન્ય લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર દેખાવા લાગી છે. ખાસ કરીને શ્વસનતંત્રની બીમારીઓથી પીડાતા લોકો માટે મુશ્કેલીઓ અનેકગણી વધી ગઈ છે. આ સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની છે કે ઘણા દર્દીઓ પર જૂની દવાઓની અસર થતી નથી, જેના કારણે ડોક્ટરોએ તેમની સારવારમાં ફેરફાર કરવા મજબૂર થયા છે. દિલ્હીની એઈમ્સ (AIIMS) હોસ્પિટલમાં આવા મોટી સંખ્યામાં દર્દીઓ સારવાર માટે પહોંચી રહ્યા છે.

આ બાબતે વધુ માહિતી આપતા દિલ્હી એઈમ્સના પલ્મોનરી, ક્રિટિકલ કેર એન્ડ સ્લીપ મેડિસિન વિભાગના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડો. સૌરભ મિત્તલે જણાવ્યું હતું કે પ્રદૂષણ વધવાને કારણે શ્વાસના દર્દીઓમાં લક્ષણો વધુ ગંભીર બન્યા છે. પ્રદૂષણના વધતા સ્તરને કારણે સામાન્ય દવાઓ હવે અસરકારક સાબિત થઈ રહી નથી. આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે અને દર્દીઓની હાલત સુધારવા માટે ડોક્ટરોએ તેમની દવાઓના ડોઝમાં વધારો કરવો પડી રહ્યો છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો દર્દીઓને આપવામાં આવતા ઇનહેલરના ડોઝ વધારવાની જરૂર પડી છે, જ્યારે કેટલાક દર્દીઓને તો સંપૂર્ણપણે નવી દવાઓ આપવી પડી રહી છે.

ડો. સૌરભ મિત્તલના જણાવ્યા અનુસાર, જે દર્દીઓ પહેલેથી જ શ્વાસની બીમારીઓ સામે લડી રહ્યા હતા, તેમની તકલીફોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમની ખાંસી અને શ્વાસ લેવામાં પડતી મુશ્કેલીઓને ઘટાડવા માટે હાલમાં સારવારની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. કેટલાક ગંભીર દર્દીઓના કિસ્સામાં, ઇનહેલરના ડોઝ વધારવાની સાથે તેમને ઓરલ સ્ટેરોઇડ્સ એટલે કે ખાવાની સ્ટેરોઇડ દવાઓ પણ આપવામાં આવી રહી છે. આ પગલું એટલા માટે લેવામાં આવ્યું છે કારણ કે આ દર્દીઓની સમસ્યા એટલી વધી ગઈ છે કે તે સામાન્ય દવાઓ દ્વારા નિયંત્રિત થઈ રહી નથી.

સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે હવે એવા લોકો પણ શ્વાસ સંબંધિત સમસ્યાઓ લઈને ડોક્ટરોનો સંપર્ક કરી રહ્યા છે, જેમને અગાઉ ક્યારેય આવી કોઈ તકલીફ થઈ નહોતી. આ નવા દર્દીઓમાં મુખ્યત્વે ખાંસી, ગળામાં બળતરા, નાકમાં બળતરા અને શ્વાસ ફૂલવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી રહ્યા છે. આવા દર્દીઓને પણ તેમના લક્ષણોના આધારે યોગ્ય સારવાર અને રાહત આપતી દવાઓની જરૂર પડી રહી છે, જે દર્શાવે છે કે પ્રદૂષણ હવે માત્ર બીમાર લોકો માટે જ નહીં, પરંતુ સ્વસ્થ લોકો માટે પણ જોખમ બની ગયું છે.

દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ વધવા પાછળના કારણો વિશે વાત કરતા ડો. મિત્તલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ સમસ્યા કોઈ એક દિવસમાં કે કોઈ એક કારણથી ઉભી થઈ નથી. આ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. શિયાળાની શરૂઆતમાં જ્યારે હવામાન બદલાય છે અને હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધે છે, ત્યારે પ્રદૂષણ પેદા કરતા કણો જમીનની નજીક જમા થઈ જાય છે, જેનાથી હવાની ગુણવત્તા બગડે છે.

આ ઉપરાંત, અન્ય માનવસર્જિત કારણો પણ આ પ્રદૂષણમાં મોટો ફાળો આપે છે. વાહનોમાંથી નીકળતો ઝેરી ધુમાડો, બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન ઉડતી ધૂળ અને પાક કાપ્યા પછી ખેતરોમાં કરવામાં આવતી પરાળી સળગાવવાની પ્રક્રિયામાંથી નીકળતો ધુમાડો પ્રદૂષણના સ્તરને આસમાને પહોંચાડે છે. આ તમામ કારણોના સમન્વયથી દિલ્હી-NCRની હવા ઝેરી બની રહી છે, જેની સીધી અસર લોકોના ફેફસાં અને શ્વસનતંત્ર પર થઈ રહી છે.

આજતક (Aaj Tak) ના અહેવાલ મુજબ, પ્રદૂષણના કારણે હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે અને ડોક્ટરોએ ચેતવણી આપી છે કે જો પ્રદૂષણ પર નિયંત્રણ નહીં આવે તો સ્વાસ્થ્ય સંકટ વધુ વધી શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધોમાં આ લક્ષણો વધુ ઝડપથી જોવા મળી રહ્યા છે, જેના કારણે મેડિકલ ક્ષેત્રે દબાણ વધ્યું છે.