સુપ્રીમ કોર્ટે વોટ્સએપ અને અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ પાસે ડિજિટલ અરેસ્ટ રોકવા માંગ્યા સૂચનો

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટે વોટ્સએપ અને અન્ય ડિજિટલ મધ્યસ્થીઓને દેશમાં વધતા જતા 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' કૌભાંડો અને સંબંધિત સાયબર ગુનાઓને રોકવા માટે લેવામાં આવનારા પગલાંઓની વિગતો રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે. ૨૯ ઓક્ટોબરના રોજ યોજાયેલી સુનાવણી બાદ કોર્ટની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવામાં આવેલા આદેશમાં, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે આ નિર્દેશ આપ્યો છે. આ બેન્ચમાં ન્યાયાધીશ જોયમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહના પણ સામેલ છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પ્લેટફોર્મ્સે તેમના પ્રસ્તાવિત પગલાંઓની માહિતી કોર્ટને આપવાની સાથે સાથે ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) ને પણ સબમિટ કરવાની રહેશે. આ મામલાની આગામી સુનાવણી ૨૩ નવેમ્બરના રોજ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.

સુનાવણી દરમિયાન, વોટ્સએપ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબલે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે પ્લેટફોર્મે પહેલેથી જ નિવારક પગલાં લીધા છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે અત્યાર સુધીમાં ૯,૪૦૦ જેટલા શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. વધુમાં, વોટ્સએપ એક એવું સોફ્ટવેર વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે જે શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સને ઓળખી શકે અને વપરાશકર્તાઓને ચેતવણી આપી શકે. આ તમામ પગલાંઓની વિગતવાર માહિતી આપતું સોગંદનામું કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે બેંકિંગ ક્ષેત્રની ભૂમિકા પર પણ ભાર મૂક્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ અરેસ્ટ અને સાયબર ફ્રોડના કિસ્સામાં નાણાકીય સંસ્થાઓને જવાબદાર ઠેરવવી અનિવાર્ય છે. જો તપાસમાં સાબિત થાય કે બેંકની બેદરકારીને કારણે છેતરપિંડી થઈ છે, તો બેંકોએ પીડિતોને થયેલા નુકસાનનું વળતર ચૂકવવું જોઈએ. મુખ્ય ન્યાયાધીશે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે જ્યારે કોઈ ગ્રાહક તેમના સામાન્ય વ્યવહારની પેટર્નથી વિપરીત મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરવાનો પ્રયાસ કરે, ત્યારે બેંકો કેમ હસ્તક્ષેપ કરતી નથી? કોર્ટે સૂચન કર્યું છે કે શંકાસ્પદ વ્યવહારોને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવા, નજીકના પોલીસ સ્ટેશનને જાણ કરવી અને વ્યવહારની સત્યતા ચકાસવા માટે ભૌતિક ખરાઈ કરવી જેવા પગલાં લેવા જોઈએ.

કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમનકારી માળખામાં એવી જોગવાઈઓ હોવી જોઈએ જે નાણાકીય સંસ્થાઓને પીડિતોને વળતર આપવા માટે મજબૂર કરે. આ વળતરની રકમ ગ્રાહક દ્વારા ગુમાવેલી રકમથી ઓછી ન હોવી જોઈએ. કોર્ટે RBI ને આગામી સુનાવણી સુધીમાં તમામ અધિકૃત નાણાકીય સંસ્થાઓની યાદી રજૂ કરવા પણ કહ્યું છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે આ વર્ષે સાયબર ગુનાઓમાં ૫૦ ટકાનો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, પીડિતોએ અત્યાર સુધીમાં ૮૦૦ કરોડ રૂપિયા ગુમાવ્યા છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે જણાવ્યું હતું કે બેન્ચ RBI ના 'નો યોર કસ્ટમર' (KYC) સુધારા નિર્દેશો, ૨૦૨૬ ની તપાસ કરશે, જે ૩૦ નવેમ્બર સુધીમાં જાહેર અને ૩૧ ડિસેમ્બર સુધીમાં અમલી બનાવવાનું આયોજન છે.

સુપ્રીમ કોર્ટ ભારતની સર્વોચ્ચ ન્યાયિક સંસ્થા છે, જે બંધારણીય બાબતો અને કાયદાકીય વિવાદોના ઉકેલ માટે જવાબદાર છે. તે દેશના કાયદાના શાસનને જાળવી રાખવા અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે સર્વોચ્ચ સત્તા ધરાવે છે. ભૂતકાળમાં પણ કોર્ટે ટેકનોલોજી અને નાણાકીય સુરક્ષા સંબંધિત અનેક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ આપ્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ યુગમાં સામાન્ય નાગરિકોને છેતરપિંડીથી બચાવવાનો રહ્યો છે.