અરાવલીમાં ખનન મામલે હાઇકોર્ટ લાલઘૂમ, સુરક્ષાને ગણાવ્યો મોટો જનહિતનો મુદ્દો

અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, પંજાબ અને હરિયાણા હાઇકોર્ટે અરાવલી પહાડીઓના સંરક્ષણને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જનહિતનો વિષય ગણાવ્યો છે અને ચરખી દાદરીમાં થઈ રહેલી ખનન ગતિવિધિઓ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે કોઈપણ જગ્યાએ ખનનની મંજૂરી આપતા પહેલાં સંબંધિત અધિકારીઓએ એ વાતની ખાતરી ચોક્કસપણે કરવી પડશે કે આ પહાડીઓના સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલા જનહિતની કોઈપણ પ્રકારે અવગણના ન થાય.

અદાલતે એ સ્પષ્ટતા પણ કરી છે કે આ મામલે કોઈપણ પ્રકારનો આદેશ આપતા પૂર્વે તે એ બાબતે પૂર્ણપણે સંતુષ્ટ થવા માંગે છે કે વિવાદિત ક્ષેત્રમાં પર્યાવરણ સંરક્ષણના હિતોનું પૂરતું રક્ષણ થઈ રહ્યું છે કે નહીં. અરાવલીનું જતન કરવું આપણા સૌના ભવિષ્ય માટે અત્યંત આવશ્યક છે તેમ હાઇકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું. ન્યાયાલયે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે મૂળ અરજદારો ભલે હવે આ કેસને આગળ વધારવામાં વધુ રસ ન દાખવતા હોય, પરંતુ આની સાથે જોડાયેલા વ્યાપક જનહિતના મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોની ગંભીરતાપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવશે. આ કેસમાં ન્યાયિક સહાયતા પૂરી પાડવા માટે અદાલતે એડવોકેટ જતિન બંસલને ન્યાય મિત્ર તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે અને તેમને જરૂરી નિર્દેશો પણ આપ્યા છે.

અદાલતે રેકોર્ડ પર ઉપલબ્ધ ડ્રોન સર્વે રિપોર્ટનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ આ ખનન ક્ષેત્ર અરાવલી પહાડીઓનો જ એક હિસ્સો પ્રતીત થાય છે. પટ્ટા પર આપવામાં આવેલા ખનન ક્ષેત્રને બાદ કરતા તેની આસપાસના તમામ વિસ્તારોમાં હરિયાળી યુક્ત વન વિસ્તાર મોજુદ છે. આ કેસમાં અરજદારો દ્વારા એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે મહેસૂલ રેકોર્ડમાં સંબંધિત જમીનને બિનઉપયોગી પહાડ એટલે કે 'ગેર મુમકિન પહાડ' તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે. અદાલતે આ અંગે કહ્યું કે મહેસૂલ રેકોર્ડની આ નોંધો પણ તેના આ પ્રાથમિક વિચારને પૂરતું સમર્થન આપે છે કે ખનન વિસ્તાર અરાવલી પહાડીઓનો જ ભાગ છે અને તેનું સંરક્ષણ થવું જ જોઈએ.

આ મામલે ખનન પટ્ટાની કાયદેસરતાને લઈને બંને પક્ષો દ્વારા અલગ-અલગ દાવાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. અરજદારોએ દાવો કર્યો હતો કે આ ખનન પટ્ટાની મુદત જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં જ પૂરી થઈ ચૂકી છે. બીજી બાજુ, પ્રતિવાદીઓએ પોતાના જવાબમાં અદાલતમાં જણાવ્યું કે આ પટ્ટો ૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ સુધી કાયદેસર રીતે વૈધ છે.

આ તમામ વિવાદો અને ગંભીર બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને પંજાબ અને હરિયાણા હાઇકોર્ટે ચરખી દાદરીના ડેપ્યુટી કમિશનરને એક સોગંદનામું દાખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ડીસીએ સોગંદનામા દ્વારા એ સ્પષ્ટ કરવાનું રહેશે કે સંબંધિત ખનન ક્ષેત્ર વાસ્તવમાં અરાવલી પહાડીઓનો હિસ્સો છે કે નહીં અને શું ત્યાં કાયદાકીય રીતે ખનન કરવાની મંજૂરી આપી શકાય તેમ છે કે કેમ.