ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દક્ષિણ આફ્રિકા અને રવાન્ડાને અમેરિકી વ્યાપાર કરારમાંથી બહાર કરશે

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દક્ષિણ આફ્રિકા અને રવાન્ડાને આફ્રિકન ગ્રોથ એન્ડ ઓપોર્ચ્યુનિટી એક્ટ (AGOA) હેઠળના પસંદગીપાત્ર વ્યાપાર કાર્યક્રમમાંથી દૂર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય અંગે અમેરિકાએ કોંગ્રેસને જાણ કરી છે અને આ ફેરફાર ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭થી અમલમાં આવશે. બીબીસી ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, આ કાર્યક્રમ હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા આફ્રિકન દેશો હજારો ઉત્પાદનો અમેરિકામાં ડ્યુટી-ફ્રી એટલે કે ટેક્સ વગર નિકાસ કરી શકે છે.

અમેરિકાના વ્યાપાર પ્રતિનિધિ જેમિસન ગ્રીરે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે વાર્ષિક સમીક્ષા દરમિયાન જાણવા મળ્યું છે કે બંને દેશો એવા કાર્યોમાં સામેલ છે જે આ કાર્યક્રમની પાત્રતાની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત નથી. ગ્રીરે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ નિર્ણય વિશે બંને દેશોને જાણ કરી દીધી છે. અમેરિકાએ આ નિર્ણય પાછળ અમેરિકી વ્યાપાર અને રોકાણમાં અવરોધો, તેમજ આ પ્રદેશમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિના હિતો અંગેની ચિંતાઓનો હવાલો આપ્યો છે.

દક્ષિણ આફ્રિકાના કિસ્સામાં અમેરિકાએ ભ્રષ્ટાચારનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ સિરીલ રામાફોસાને લખાયેલા પત્રમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર પ્રીટોરિયાના પગલાં અને વોશિંગ્ટનને ચિંતાજનક લાગે તેવા સરકારો સાથેના સંબંધો અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિના હિતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ ઉપરાંત, અમેરિકાએ દક્ષિણ આફ્રિકા પર અમેરિકી વ્યાપાર અને રોકાણ માટે નોંધપાત્ર અવરોધો રાખવાનો આરોપ લગાવ્યો છે, જેમાં કૃષિ બજારની પહોંચ પરના નિયંત્રણો, નિયમનકારી જરૂરિયાતો, રોકાણ સુરક્ષા અને બૌદ્ધિક સંપત્તિ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, રવાન્ડા પર અમેરિકા દ્વારા ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગોમાં M23 બળવાખોર જૂથને કથિત ટેકો આપવા બદલ આર્થિક દબાણ લાવવામાં આવી રહ્યું છે. ગયા અઠવાડિયે વોશિંગ્ટને રવાન્ડાના સંરક્ષણ મંત્રાલય સાથે કેટલાક વ્યક્તિઓ, સંસ્થાઓ અને સોનાની રિફાઈનરી પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, જોકે રવાન્ડાએ M23 સાથેના કોઈપણ સંબંધોનો ઇનકાર કર્યો છે. રવાન્ડાની અમેરિકામાં મુખ્ય નિકાસમાં કોફી અને ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે.

દક્ષિણ આફ્રિકાના વ્યાપાર મંત્રી પાર્ક્સ ટૌએ આ નિર્ણયને "દુર્ભાગ્યપૂર્ણ" ગણાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન એવા નવા મુદ્દાઓ ઉઠાવી રહ્યું છે જે ૨૦૨૫માં શરૂ થયેલી બંને દેશો વચ્ચેની વ્યાપાર વાટાઘાટોમાં સામે આવ્યા નહોતા. ટૌએ વધુમાં કહ્યું કે તેઓ નોકરીઓનું રક્ષણ કરવા માટે દક્ષિણ આફ્રિકાના નિકાસ બજારોના વૈવિધ્યકરણને વેગ આપવાનું ચાલુ રાખશે. DW ના અહેવાલ મુજબ, દક્ષિણ આફ્રિકાના વ્યાપાર મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ નિર્ણય માટે તૈયાર છે અને AGOA નિકાસ દક્ષિણ આફ્રિકાની કુલ નિકાસના માત્ર ૧૦% અને વૈશ્વિક નિકાસના ૧% જેટલી જ છે.

સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૫માં અમેરિકામાં દક્ષિણ આફ્રિકાની નિકાસના આશરે ૮૯% સામાન્ય વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશનના નિયમો હેઠળ હતી, જ્યારે આશરે ૧૦% AGOA હેઠળ હતી, જે ૨૦૨૪માં ૨૮% હતી. ટૌના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યક્રમ હેઠળ દક્ષિણ આફ્રિકાની નિકાસનું મૂલ્ય ૨૦૨૪માં $૪ અબજ હતું, જે ૨૦૨૫માં ઘટીને આશરે $૧.૭ અબજ થઈ ગયું હતું. બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર ૨૦૨૫માં $૨૮.૮ અબજ સુધી પહોંચ્યો હતો અને ૬૦૦થી વધુ અમેરિકી કંપનીઓ દક્ષિણ આફ્રિકામાં કાર્યરત છે, જે આશરે ૧,૩૪,૬૦૦ નોકરીઓ પૂરી પાડે છે.

દક્ષિણ આફ્રિકા અમેરિકા માટે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પૂરા પાડે છે, જેમાં અમેરિકા દ્વારા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતા ૫૦ ખનિજોમાંથી ૧૨ ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, કેન્સરની સારવારમાં વપરાતા અમેરિકી આઇસોટોપ્સના ૭૦% સપ્લાય પણ દક્ષિણ આફ્રિકા દ્વારા કરવામાં આવે છે. ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના વરિષ્ઠ અર્થશાસ્ત્રી જી-એ વેન ડર લિન્ડે ચેતવણી આપી હતી કે વોશિંગ્ટનના આ પગલાથી દક્ષિણ આફ્રિકાના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર પર વધુ દબાણ આવશે, કારણ કે અસરગ્રસ્ત નિકાસને અન્ય બજારોમાં વાળવી મુશ્કેલ હોઈ શકે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે દક્ષિણ આફ્રિકા અગાઉ યુરોપ અને ચીન જેવા બજારોમાં નિકાસ વાળવામાં સફળ રહ્યું હતું.

દક્ષિણ આફ્રિકાના નિકાસ પર નિર્ભર સિટ્રસ (ખાટા ફળો) ઉદ્યોગે ચેતવણી આપી છે કે આ નિર્ણયથી બંને બાજુએ આખી વેલ્યુ ચેઇન જોખમમાં છે અને આખું આર્થિક સુરક્ષા અને સમુદાયોની નોકરીઓ જોખમમાં છે. અમેરિકાના દક્ષિણ આફ્રિકાના રાજદૂત લિયો બ્રેન્ટ બોઝેલ III એ પણ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો કે દક્ષિણ આફ્રિકાની નીતિઓને કારણે AGOA માંથી તેની સમાપ્તિ થઈ રહી છે.

AGOA એ વર્ષ ૨૦૦૦માં ભૂતપૂર્વ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બિલ ક્લિન્ટન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તે ૨૬ વર્ષથી સબ-સહારન આફ્રિકાના દેશો માટે અમેરિકી બજારમાં ટેક્સ-ફ્રી પ્રવેશ પૂરો પાડતો વ્યાપાર કાર્યક્રમ છે. આ કાર્યક્રમ હેઠળ ૩૦ થી વધુ આફ્રિકન દેશોનો સમાવેશ થાય છે અને ૧,૮૦૦ થી વધુ ચોક્કસ ઉત્પાદનો આ હેઠળ આવરી લેવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમમાં સભ્ય બનવા માટે અમેરિકી વ્યાપાર અને રોકાણમાં અવરોધો દૂર કરવા તેમજ કાયદાનું શાસન, માનવ અધિકારો અને શ્રમ સુરક્ષા જેવા લોકતાંત્રિક સિદ્ધાંતો જાળવી રાખવા જરૂરી છે.