ભારતને ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર આપવા સામે બાંગ્લાદેશમાં વિરોધ અને ગંગા જળ વિવાદ

બાંગ્લાદેશમાં ભારતને ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર આપવાના પ્રયાસો સામે વિરોધના સૂર ઉઠ્યા છે. નેશનલ સિટિઝન પાર્ટી (NCP) ના કન્વીનર નાહિદ ઈસ્લામે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે બાંગ્લાદેશની જમીન પરથી ભારતને કોઈપણ પ્રકારનો ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર આપવાનો પ્રયાસ સહન કરવામાં આવશે નહીં. આ ઉપરાંત, આગામી ૧૨ ડિસેમ્બરના રોજ પૂર્ણ થનારા ગંગા જળ કરાર અંગે પણ તેમણે ભારતીય સરકાર સાથે ન્યાયી સમજૂતી કરવાની માંગ કરી છે. નાહિદ ઈસ્લામે જણાવ્યું છે કે જો નવા કરારમાં બાંગ્લાદેશના હિસ્સાના પાણીની સુરક્ષા કરવામાં નહીં આવે, તો દેશના લોકો રસ્તા પર ઉતરીને આંદોલન કરશે.

શુક્રવારે ઢાકા ખાતે NCP દ્વારા એક રેલીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સેંકડો સમર્થકો જોડાયા હતા. આ રેલી મુખ્યત્વે ગૃહ મંત્રી સલાહુદ્દીન અહેમદ અને પાવર, એનર્જી એન્ડ મિનરલ રિસોર્સ મંત્રી ઈકબાલ હસન મહમૂદ તુકુના રાજીનામાની માંગ સાથે યોજાઈ હતી. વિરોધ પક્ષે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ બંને મંત્રીઓ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં તેમજ ગેસ અને વીજળીની અછત દૂર કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. આ દરમિયાન નાહિદ ઈસ્લામે વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની સરકાર પર ભારતને ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર આપવાનો પ્રયાસ કરવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો હતો.

નાહિદ ઈસ્લામે આરોપ લગાવ્યો હતો કે જાપાન ફરી એકવાર બાંગ્લાદેશના માર્ગે પ્રાદેશિક કોરિડોર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને સરકાર આ કોરિડોર ભારતને સોંપવા માંગે છે. તેમણે વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે બાંગ્લાદેશની જનતા આવો કોઈ પણ ગેરકાયદેસર કોરિડોર સ્વીકારશે નહીં. ઉલ્લેખનીય છે કે તારિક રહેમાન ૨૬ થી ૨૯ ઓક્ટોબર દરમિયાન જાપાનના પ્રવાસે હતા. આ મુલાકાત દરમિયાન જાપાન અને બાંગ્લાદેશે પરસ્પર સહયોગ વધારવા અને બંગાળની ખાડીના ક્ષેત્રમાં કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરવા પર સહમતિ વ્યક્ત કરી હતી. બંને દેશોએ આર્થિક વિકાસ, કુદરતી આપત્તિઓનો સામનો કરવા અને પ્રાદેશિક સહયોગને આગળ વધારવા અંગે ચર્ચા કરી હતી.

જાપાન બાંગ્લાદેશના દક્ષિણ-પૂર્વીય વિસ્તારમાં માતારબારી ઊંડા સમુદ્ર બંદરના વિકાસ માટે આર્થિક મદદ કરી રહ્યું છે. જાપાની એજન્સી JICA આ પ્રોજેક્ટને નાણાકીય સહયોગ આપી રહી છે. જાપાનની પ્રાદેશિક યોજનામાં આ બંદર દ્વારા ભારતનાં ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોને બંગાળની ખાડી અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સાથે જોડવાની શક્યતાઓનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્ય મંત્રી હુમાયુન કોબીરે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તારિક રહેમાનની જાપાન મુલાકાત દરમિયાન કોઈ ત્રીજા દેશ સાથે જોડાયેલા મુદ્દા પર ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી. તેમના મતે, વાતચીતનું કેન્દ્ર માત્ર બાંગ્લાદેશ અને જાપાન વચ્ચેની આર્થિક ભાગીદારી હતી. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે જો અન્ય દેશો સાથેના મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવાની હોય, તો તે દેશોના પ્રતિનિધિઓ પણ ટેબલ પર હાજર હોવા જોઈએ.

ભારતે પણ ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્રને લઈને પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. ૨૮ ઓક્ટોબરના રોજ ભારતે જાપાન સાથેના સંબંધો વધુ મજબૂત બનાવવાની વાત કરી હતી. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે ભારત અને જાપાન વચ્ચે એવી ઘણી યોજનાઓ છે જેમાં ઉત્તર-પૂર્વ ભારતની ભૂમિકા મહત્વની છે અને ભારત આ સંપર્ક પ્રોજેક્ટ્સને આગળ વધારવા માંગે છે. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું જ્યારે બાંગ્લાદેશ અને જાપાન પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે સહમત થયા હતા. જાપાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે બંગાળની ખાડી ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ગ્રોથ બેલ્ટ (BIG-B) પહેલને નવી વ્યૂહાત્મક સહયોગ પહેલમાં અપગ્રેડ કરવા પર પણ સહમતિ બની હતી, જે કનેક્ટિવિટી, કુદરતી આપત્તિઓ અને ભૂ-રાજકીય જોખમો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

ગંગા જળ વહેંચણીનો મુદ્દો પણ અત્યારે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે કારણ કે ૧૨ ડિસેમ્બરના રોજ હાલનો કરાર સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૯૬ના રોજ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ૩૦ વર્ષ માટે ગંગા જળ કરાર થયો હતો. આ સંધિ હેઠળ પશ્ચિમ બંગાળના ફરાકા બેરેજ પર જાન્યુઆરીથી મે મહિના દરમિયાન, એટલે કે ઓછા પાણીના સમયગાળામાં ગંગાના પાણીની વહેંચણી નક્કી કરવામાં આવી છે. બાંગ્લાદેશ ઈચ્છે છે કે નવો કરાર અગાઉ કરતા વધુ લાંબા સમયગાળા માટે હોય અને તેમાં એવી ખાતરી આપવામાં આવે કે સૂકા મોસમમાં તેના હિસ્સાનું પાણી સુરક્ષિત રહે.

નાહિદ ઈસ્લામે આ બાબતે કડક વલણ અપનાવતા કહ્યું કે બાંગ્લાદેશ આ વખતે ગંગા જળ કરારમાં તેના ન્યાયી હિસ્સામાંથી એક ટીપું પણ ઓછું સ્વીકારશે નહીં. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જો કરાર બાંગ્લાદેશના હિતો મુજબ નહીં થાય, તો દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવશે. બીજી તરફ, ભારતનું કહેવું છે કે ગંગા જળ વહેંચણી સહિત સહિયારી નદીઓને લગતા તમામ મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે સંયુક્ત નદી આયોગ (JRC) દ્વારા વાતચીત થાય છે. આ આયોગની સ્થાપના ૧૯૭૨માં કરવામાં આવી હતી. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ગંગા જળ કરારને લઈને ટેકનિકલ સ્તરની વાતચીત સતત ચાલુ છે.

નેશનલ સિટિઝન પાર્ટી (NCP) એ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં વિદ્યાર્થી નેતૃત્વ હેઠળના આંદોલન દ્વારા રચાયેલા નેતાઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલી રાજકીય પાર્ટી છે. આ આંદોલને જુલાઈ-ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ના વિરોધ પ્રદર્શનોનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જેના પરિણામે તત્કાલીન વડાપ્રધાન શેખ હસીનાને પદ છોડવું પડ્યું હતું. હાલમાં બાંગ્લાદેશમાં વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની સરકાર સામે આ વિરોધ પક્ષના આક્ષેપો અને કોરિડોર મુદ્દે ઉભી થયેલી અસ્થિરતા રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. જાપાન દ્વારા માતારબારી બંદરના વિકાસ માટે આપવામાં આવતી સહાય અને તેનાથી ભારત-બાંગ્લાદેશ-જાપાનના ત્રિપક્ષીય આર્થિક સંબંધો પર પણ હવે બાંગ્લાદેશના સ્થાનિક રાજકારણમાં દબાણ વધી રહ્યું છે.