ઈરાને ભારત, ચીન, ઇરાક અને કતારના જહાજોને હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાં મુક્તિ આપી

હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, ઈરાને ભારત, ચીન, ઇરાક અને કતારના વેપારી જહાજોને હોરમુઝ સ્ટ્રેટના ઉપયોગ પરના પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. ઈરાનની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અમીર હયાત-મોગદ્દમે આ અંગે માહિતી આપી છે. તેમણે એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે આ ચારેય દેશોના જહાજો વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગમાંથી મુક્તપણે પસાર થઈ શકે છે અને અમેરિકા પણ તેમને રોકી રહ્યું નથી.

આ છૂટછાટનો હેતુ આ દેશો સાથેના ઈરાનના હિતોને મજબૂત કરવાનો છે. ફારસી ભાષામાં વાત કરતા અમીર હયાત-મોગદ્દમે સંકેત આપ્યો કે ભારતમાંથી દવાઓની આયાત સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતીય જહાજોની અવરજવર સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે. જ્યારે ચીની શિપિંગને આપવામાં આવેલી મુક્તિનો હેતુ ચીનનું રાજકીય સમર્થન મેળવવાનો છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાન ભારતીય અને ચીની જહાજો પાસેથી ટ્રાનઝીટ ફી વસૂલે છે, જ્યારે કતારના જહાજોને કોઈ પણ ચાર્જ વગર પસાર થવાની મંજૂરી આપે છે. જો કે, ઇરાકી જહાજોએ ટ્રાનઝીટ ફી ચૂકવવી પડશે કે નહીં તે વિશે તેમણે સ્પષ્ટતા કરી ન હતી.

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો લગભગ ૯૦% હિસ્સો આયાત કરે છે અને આ આયાતનો અંદાજે ૩૦% હિસ્સો હાલમાં હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. ભૂતકાળમાં આ સ્ટ્રેટમાંથી ભારતની ક્રૂડ આયાત ૭૦% હતી, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષની શરૂઆતથી નવી દિલ્હીએ રશિયા, યુએસ, પશ્ચિમ આફ્રિકા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (યુએઈ)ના ફુજૈરાહમાંથી ખરીદી કરીને આયાતમાં વૈવિધ્ય લાવવાનું શરૂ કર્યું હોવાથી આ નિર્ભરતા ઘટી છે.

છતાં, ભારતની એલપીજી (LPG) આયાતનો ૯૦% હિસ્સો હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે, અને કતાર તથા યુએઈમાંથી આવતી એલએનજી (LNG) આયાતનો ૫૦% કરતાં વધુ જથ્થો આ જ જળમાર્ગ દ્વારા પરિવહન પામે છે. આ સ્ટ્રેટ દેશની ખાતરની આયાત માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. હોરમુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવા અને વેપારી શિપિંગની અવરજવર પર પ્રતિબંધો મૂકવાના ઈરાનના નિર્ણય બાદ, ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોમાં ઊર્જા પુરવઠાની અવિરત હિલચાલ અને નેવિગેશનની સ્વતંત્રતાની વારંવાર માંગણી કરી છે.

ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલી હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાં પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાંથી ઉત્પન્ન થતા વૈશ્વિક સમુદ્ર દ્વારા વહન થતા તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૫% હિસ્સો આવેલો છે. અમીર હયાત-મોગદ્દમની આ ટિપ્પણીઓ હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાં શિપિંગ પર ચાલુ પ્રતિબંધોની પૃષ્ઠભૂમિમાં આવી છે. યુરોપિયન યુનિયન (EU) દ્વારા કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ નેવીએ સુરક્ષિત માર્ગ મેળવવા માટે જહાજોને તેમની ઓળખ અને કાર્ગો તથા ગંતવ્ય સ્થાન વિશેની માહિતી આપતી સિસ્ટમ ગોઠવવાની આવશ્યકતા ઊભી કરી છે.

ઇન્ટરનેશનલ મેરિટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન (IMO) મુજબ, ફેબ્રુઆરીમાં સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારથી ઓગસ્ટ સુધીમાં વેપારી જહાજો પર ઓછામાં ઓછા ૭૦ હુમલા થયા હતા. આ હુમલાઓના પરિણામે ૧૯ દરિયાઈ કર્મચારીઓના મોત થયા હતા. પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષમાં અત્યાર સુધી માર્યા ગયેલા ૨૪ ભારતીયોમાંથી ૧૫ દરિયાઈ કર્મચારીઓ છે.