નીતિ આયોગ અને ટેક્સેમિને ક્રિટિકલ મિનરલ ઇકોસિસ્ટમ મજબૂત કરવા કરાર કર્યા

PIB અમદાવાદના અહેવાલ મુજબ, ભારતના ક્રિટિકલ મિનરલ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે નીતિ આયોગ અને ટેક્સેમિને સંયુક્ત સમજૂતી પત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ સમજૂતી પત્ર પર નીતિ આયોગના સભ્ય પ્રોફેસર ગોવર્ધન દાસની આઈઆઈટી (આઈએસએમ) ધનબાદની મુલાકાત દરમિયાન હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. ટેક્સેમિના એ ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (ડીએસટી)ની આઈઆઈટી (આઈએસએમ) ધનબાદ ખાતેની એક પહેલ છે. આ સહયોગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્વદેશી તકનીકી ક્ષમતાઓને આગળ ધપાવવાનો, સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ભારતમાં સ્થિતિસ્થાપક તથા ટકાઉ ક્રિટિકલ મિનરલ વેલ્યુ ચેઇનના વિકાસને સમર્થન આપવાનો છે.

આ પહેલ નેશનલ ક્રિટિકલ મિનરલ મિશન (એનસીએમએમ)ના ઉદ્દેશ્યો અને આત્મનિર્ભર તથા વિકસિત ભારતના વિઝન સાથે સુસંગત છે. પ્રોફેસર ગોવર્ધન દાસે આઈઆઈટી (આઈએસએમ) ધનબાદ ખાતે ભારતીય રસાયણશાસ્રી પરિષદની ૪૫મી વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય પરિષદના ભાગરૂપે ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ યોજાયેલા ક્રિટિકલ મિનરલ્સ એન્ડ રેઅર અર્થ્સ (સીએમઆરઈ ૨૦૨૬) પર રાષ્ટ્રીય પરિસંવાદનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. પરિસંવાદને સંબોધિત કરતા પ્રોફેસર દાસે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, તકનીકી સ્વ-નિર્ભરતા અને વિકસિત ભારત ૨૦૪૭ના વિઝન માટે નિર્ણાયક ખનિજોના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ભારતના સમૃદ્ધ ધાતુશાસ્ત્રીય વારસાને ટાંકીને, પ્રોફેસર દાસે સંશોધન, નવીનતા અને ઉદ્યોગ સહયોગ દ્વારા સ્વદેશી તકનીકી ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે માત્ર ખાણ-કેન્દ્રિત અભિગમથી આગળ વધીને સંશોધન, પ્રોસેસિંગ, રિફાઇનિંગ, અદ્યતન સામગ્રી અને રિસાયક્લિંગને આવરી લેતી સંકલિત વેલ્યુ ચેઇન તરફ આગળ વધવા પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રોફેસર દાસે કોલસાની ફ્લાય એશ, રેડ મડ, માઇન ટેલિંગ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા જેવા ગૌણ સંસાધનોમાંથી નિર્ણાયક ખનિજો પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની સંભાવનાને પણ ઉજાગર કરી હતી, તેમજ સંશોધનને વ્યાપારી રીતે સધ્ધર તકનીકોમાં અનુવાદિત કરવા અને ટકાઉ સંસાધન ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

નીતિ આયોગ અને ટેક્સેમિ વચ્ચેના સંયુક્ત સમજૂતી પત્રમાં ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સહયોગની કલ્પના કરવામાં આવી છે, જેમાં સહયોગી સંશોધન અને તકનીકી વિકાસ, તકનીકી અને વ્યૂહાત્મક અભ્યાસો, નીતિ અને સંસ્થાકીય સહાય, તેમજ ક્ષમતા નિર્માણ અને જ્ઞાનનું આદાનપ્રદાન સામેલ છે. આ સહયોગનો હેતુ સ્વદેશી ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો, તકનીકી પરિવર્તનને સુવિધા આપવાનો અને સરકાર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચે મજબૂત જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

ભારતની ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને રેઅર અર્થ્સ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાના ઉપાયો પર મંથન કરવા માટે નીતિનિર્માતાઓ, સંશોધકો, તકનીકી વિકાસકર્તાઓ અને ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓ આ પરિસંવાદમાં એકઠા થયા હતા. આ પહેલથી ભારતની સ્થિતિસ્થાપક ક્રિટિકલ મિનરલ સપ્લાય ચેઇનનું નિર્માણ કરવા અને તકનીકી સ્વ-નિર્ભરતાને આગળ વધારવાના પ્રયાસોમાં યોગદાન મળવાની અપેક્ષા છે.