કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ક્રિટિકલ મિનરલ બ્લોક અને એક્સપ્લોરેશન લાયસન્સની હરાજી શરૂ

કેન્દ્રીય ખાણ મંત્રાલયે ક્રિટિકલ અને સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ બ્લોકની ઈ-હરાજીના નવમા ટ્રેન્ચ અને એક્સપ્લોરેશન લાયસન્સ (EL) બ્લોકની ગ્રાન્ટ માટેની હરાજીના ત્રીજા ટ્રેન્ચની શરૂઆત કરી છે. આ કાર્યક્રમનું ઉદઘાટન કેન્દ્રીય કોલ and માઈન્સ મંત્રી શ્રી જી. કિશન રેડ્ડી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે ગોવાના મુખ્યમંત્રી ડો. પ્રમોદ સાવંત મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત હતા અને કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી શ્રી સતીશ ચંદ્ર દુબેની પણ હાજરી હતી. આ કાર્યક્રમમાં ભારત સરકારના ઉચ્ચ અધિકારીઓ, રાજ્ય સરકારોના પ્રતિનિધિઓ, જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSUs) અને મીડિયાના પ્રતિનિધિઓ જોડાયા હતા.

PIB દિલ્હીના અહેવાલ મુજબ, નવમા ટ્રેન્ચમાં મિનરલ (ઓક્શન) રૂલ્સની જોગવાઈઓ હેઠળ કુલ ૨૦ ક્રિટિકલ અને સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ બ્લોક હરાજી માટે મૂકવામાં આવ્યા છે. અગાઉના આઠ ટ્રેન્ચમાં કુલ ૧૦૦ યુનિક ક્રિટિકલ અને સ્ટ્રેટેજિક મિનરલ બ્લોક ઓફર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ૬૪ બ્લોકની સફળતાપૂર્વક હરાજી થઈ છે, જે ૬૪% સફળતા દર દર્શાવે છે.

નવમા ટ્રેન્ચમાં વિવિધ રાજ્યોના બ્લોક સામેલ છે. જેમાં આંધ્રપ્રદેશમાં ગ્રાફાઇટનો ૧ બ્લોક, બિહારમાં ગ્લોકોનાઇટનો ૧ બ્લોક, છત્તીસગઢમાં ફોસ્ફોરાઇટ-લાઇમસ્ટોન, વેનાડિયમ, ગેલિયમ, ટાઇટેનિયમ, રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ (REE), બોક્સાઇટ, એલ્યુમિનસ લેટરાઇટ અને ગ્લોકોનાઇટના ૫ બ્લોક છે. મધ્યપ્રદેશમાં વેનાડિયમ, ગેલિયમ, ટાઇટેનિયમ, બોક્સાઇટ અને એલ્યુમિનસ લેટરાઇટના ૨ બ્લોક, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ, રેર મેટલ, વેનાડિયમ, ગેલિયમ, ટાઇટેનિયમ, બોક્સાઇટ અને એલ્યુમિનસ લેટરાઇટના ૨ બ્લોક મૂકવામાં આવ્યા છે. રાજસ્થાનમાં પોટાશ અને હેલાઇટ તથા ટંગસ્ટનના ૩ બ્લોક, તેલંગણામાં ટાઇટેનિયમ, વેનાડિયમ, સ્કેન્ડિયમ, ગેલિયમ અને એલ્યુમિનસ લેટરાઇટના ૩ બ્લોક અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ગ્રાફાઇટ, રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ અને રેર મેટલના ૩ બ્લોક ઓફર કરવામાં આવ્યા છે.

આ બ્લોક ક્લીન એનર્જી ટેકનોલોજી, ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી, એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ફર્ટિલાઇઝર્સ, સંરક્ષણ, એરોસ્પેસ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રો માટે અત્યંત મહત્વના છે. આનાથી ભારતની ખનિજ સુરક્ષા મજબૂત થશે અને દેશના એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનને ટેકો મળશે.

સાથે જ, મંત્રાલયે એક્સપ્લોરેશન લાયસન્સ (EL) ની હરાજીના ત્રીજા ટ્રેન્ચની પણ શરૂઆત કરી છે. MMDR એક્ટની કલમ ૧૦બીએ હેઠળ રજૂ કરવામાં આવેલા આ લાયસન્સ ખનન શરૂ થાય તે પહેલાં જ ખાનગી ઉદ્યોગોને ૨૯ ક્રિટિકલ અને ડીપ-સીટેડ મિનરલ્સની શોધમાં રોકાણ કરવાની તક આપે છે. અત્યાર સુધીમાં બે ટ્રેન્ચમાં ૧૧ EL બ્લોકની સફળતાપૂર્વક હરાજી કરવામાં આવી છે.

ત્રીજા ટ્રેન્ચ હેઠળ EL બ્લોકની વિગતોમાં મધ્યપ્રદેશમાં કોપરનો ૧ બ્લોક, મહારાષ્ટ્રમાં વેનાડિયમનો ૧ બ્લોક, પશ્ચિમ બંગાળમાં રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સનો ૧ બ્લોક, રાજસ્થાનમાં પોટાશ અને હેલાઇટ તથા રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ અને સંલગ્ન મિનરલાઇઝેશનના ૪ બ્લોક, તેલંગણામાં રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સના ૩ બ્લોક અને ગુજરાતમાં વેનાડિયમ અને સંલગ્ન મિનરલાઇઝેશનનો ૧ બ્લોક સામેલ છે.

હરાજીના પરિણામો સુધારવા માટે સરકારે ૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ મિનરલ (ઓક્શન) થર્ડ એમેન્ડમેન્ટ રૂલ્સ, ૨૦૨૬ નોત્રિફિકેશન બહાર પાડ્યો છે. આ સુધારા હેઠળ પાર્ટ ડી મિનરલ્સ માટે બીજા રાઉન્ડમાં જરૂરી ટેકનિકલી ક્વોલિફાઇડ બિડર્સની લઘુત્તમ સંખ્યા ત્રણથી ઘટાડીને બે કરવામાં આવી છે. આ ફેરફાર તે કારણોને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે જેના લીધે બ્લોક અગાઉ વણવેચાયેલા રહ્યા હતા. હવે લેટર્સ ઓફ ઇન્ટેન્ટ (LoI) યુનિફાઇડ માઇનિંગ પોર્ટલ દ્વારા આપોઆપ જારી કરવામાં આવશે. આ સુધારાઓ મિનરલ (ઓક્શન) સેકન્ડ એમેન્ડમેન્ટ રૂલ્સ, ૨૦૨૫ અને ઇન્સ્યોરન્સ શ્યોરિટી બોન્ડ્સના પ્રયાસોને આગળ વધારે છે, જેનો હેતુ બિઝનેસ કરવાની સરળતા અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધારવાનો છે.

બંને હરાજી પ્રક્રિયા માટે ટેન્ડર દસ્તાવેજોનું વેચાણ ગુરુવાર, ૦૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ થી શરૂ થયું છે. ટેન્ડર દસ્તાવેજ ખરીદવાની છેલ્લી તારીખ શુક્રવાર, ૦૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ (સાંજે ૧૭:૦૦ કલાકે) છે અને બિડ્સ (ટેકનિકલ બિડ અને પ્રારંભિક કિંમત ઓફર) સબમિટ કરવાની છેલ્લી તારીખ ગુરુવાર, ૦૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ (સાંજે ૧૭:૦૦ કલાકે) છે.

ક્રિટિકલ મિનરલ બ્લોક (કમ્પોઝિટ લાયસન્સ અને માઇનિંગ લીઝ) ની હરાજી ઓનલાઇન ટ્રાન્સપરન્ટ ટુ-સ્ટેજ એસેન્ડિંગ ફોરવર્ડ ઓક્શન દ્વારા કરવામાં આવશે, જેમાં સૌથી વધુ રેવન્યુ શેર ઓફર કરનાર બિડર જીતશે. જ્યારે એક્સપ્લોરેશન લાયસન્સ બ્લોકની હરાજી ઓનલાઇન ટુ-સ્ટેજ ડિસેન્ડિંગ રિવર્સ ઓક્શન દ્વારા થશે, જેમાં ભવિષ્યના લેસીના રેવન્યુ શેરમાંથી સૌથી ઓછી ટકાવારી ઓફર કરનાર બિડર વિજેતા બનશે. આ તમામ વિગતો MSTC ઈ-ઓક્શન પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ છે.

સરકાર આ લોન્ચ અને સુધારાઓ દ્વારા દેશમાં ક્રિટિકલ અને સ્ટ્રેટેજિક ખનિજોની ઉપલબ્ધતા વધારવા, ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા અને જવાબદાર ખનન દ્વારા ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ખનિજ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.