કેન્દ્ર સરકારની ખનિજ કરવેરામાં સમાનતા લાવવાની દરખાસ્ત, રાજ્યોના અધિકારો સુરક્ષિત રહેશે

હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર ખાણ અને ખનિજ અધિનિયમ એટલે કે એમએમડીઆર એક્ટમાં સૂચિત સુધારાઓ દ્વારા વિવિધ રાજ્યોમાં ખનિજ કરવેરા અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધુ સમાનતા લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ સાથે જ રાજ્યોના ટેક્સ અને સેસ વસૂલવાના અધિકારો અકબંધ રાખવામાં આવશે. દક્ષિણ ગોવાના પનાજી ખાતે ખાણ અને કોલસા ક્ષેત્રે સુધારાઓ પર યોજાયેલી ખનન મંત્રીઓની પરિષદને સંબોધતા વરિષ્ઠ આઈએએસ અધિકારી અને કેન્દ્રીય ખાનન સચિવ કેશવ ચંદ્રાએ આ વાત જણાવી હતી.

આ બેઠકમાં કેન્દ્રીય ખાનન મંત્રી જી કિશન રેડ્ડી, ગોવાના મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંત અને ખાનન રાજ્ય મંત્રી સતીશ ચંદ્ર દુબે પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કેશવ ચંદ્રાએ જણાવ્યું હતું કે દેશે આયાત પરની નિર્ભરતા અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં તેનાથી થતા ગેરફાયદાને ટાળવા માટે જટિલ ખનિજોની શોધખોળ, પ્રક્રિયાકરણ અને તેનાથી બનતી ચીજવસ્તુઓના ઉત્પાદન માટે પોતાની ઘરેલુ ક્ષમતાને મજબૂત કરવાની જરૂર છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે લિથિયમ, નિકલ અને દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો જેવા જટિલ ખનિજોની ઉપલબ્ધતા બેટરી અને પરમેનન્ટ મેગ્નેટના ઉત્પાદન માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

આત્મનિર્ભરતા તરફ મહત્ત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે તેમ જણાવતા તેમણે કહ્યું કે લિથિયમ અને નિકલ પ્રક્રિયા સુવિધાઓ સ્થાપવા માટે આગળ આવતા ઉદ્યોગોને સરકાર દ્વારા જંગી સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા અને બ્લેક માસના રિસાયક્લિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે ₹ ૧,૫૦૦ કરોડની નાણાકીય જોગવાઈ સાથે એક યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ આશરે ૫૮ રિસાયક્લિંગ એકમો નોંધાયેલા છે, જેમણે શરૂઆતના અંદાજિત ૨૭૦ કેટીપીએ સામે ૮૫૦ કેટીપીએની સંયુક્ત પ્રક્રિયા ક્ષમતાનું વચન આપ્યું છે. ખાનન સચિવે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આગામી ત્રણથી ચાર વર્ષમાં ભારત બેટરી અને પરમેનન્ટ મેગ્નેટ બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં જટિલ ખનિજો અને અન્ય આવશ્યક સામગ્રીઓ ઉત્પન્ન કરવામાં સક્ષમ બનશે.

એમએમડીઆર એક્ટમાં સૂચિત સુધારાઓ પાછળના તર્કને સમજાવતા તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે પડોશી રાજ્યો વચ્ચે ખનિજ ઉત્પાદન ખર્ચ અને કરવેરામાં મોટો તફાવત ઉદ્યોગો પર વિપરીત અસર કરી શકે છે અને અનુકૂળ શરતો ધરાવતા રાજ્યો તરફ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનું સ્થાનાંતરણ પ્રેરી શકે છે. બોક્સાઇટનું ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે આ સ્થિતિ પુરવઠાને લગતા પડકારો પેદા કરી શકે છે અને દેશમાં ખનિજ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં આયાતને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. તમામ ખનિજો પર ચોક્કસ સેસ અને ટેક્સ લાદવામાં આર્થિક તર્ક હોવો જોઈએ અને તેમાં સમાનતા હોવી અનિવાર્ય છે.

ખાનન સચિવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે પ્રસ્તાવિત સુધારાઓથી રાજ્યોના અધિકારો પર કોઈ આંચ આવશે નહીં અને તેઓ ટેક્સ તથા સેસ વસૂલવાની સત્તા જાળવી રાખશે. ખનન પ્રવૃત્તિઓથી પેદા થતી આવકમાંથી ૯૨ થી ૯૩ ટકા હિસ્સો રાજ્યોને મળે છે, જ્યારે જીએસટી સિવાય કેન્દ્રને કોઈ મોટી આવક મળતી નથી અને તે જીએસટી પણ રાજ્યોને પાછો આપવામાં આવે છે. રોયલ્ટી સંબંધિત આવકનો આશરે ત્રણ ટકા હિસ્સો શોધખોળ પ્રવૃત્તિઓ પાછળ વપરાય છે. સહકારી સંઘવાદના મહત્ત્વ પર ભાર મૂકતા તેમણે જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોના અધિકારોનું સન્માન કરે છે અને સાથે જ ખનન ક્ષેત્રે આર્થિક વિકાસ તથા સ્પર્ધાત્મકતા સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પણ સમજે છે. તેમણે રાજ્યોને ખનન નીતિઓ પ્રત્યે વ્યાપક અને સમજદારોભર્યો અભિગમ અપનાવવા તથા ઉદ્યોગ વિકાસ માટે તર્કસંગત કર માળખું ઊભું કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.