ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭માં ડેટા સુધારણા રિયલ-ટાઇમમાં કરવા રાજ્યોને નિર્દેશ

ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને સેનસ કમિશનર (RG&CCI) એ તમામ રાજ્યોને વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ના વસ્તી ગણતરી તબક્કા દરમિયાન ડેટા એકત્રીકરણની પ્રગતિ પર રિયલ-ટાઇમમાં નજર રાખવા જણાવ્યું છે. આનાથી સત્તાવાળાઓ ડેટાની ગુણવત્તા સંબંધિત સમસ્યાઓ ઓળખી શકશે અને સમયસર સુધારાત્મક પગલાં લઈ શકશે. ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ, અગાઉની વસ્તી ગણતરી કાગળ પર કરવામાં આવતી હોવાથી આવી તાત્કાલિક સુધારણા શક્ય નહોતી, પરંતુ ૨૦૨૭ની વસ્તી ગણતરી પ્રથમ વખત ડિજિટલ ડેટા કલેક્શનનો ઉપયોગ કરશે.

૩૦ ઓક્ટોબરે તમામ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવો અને સેનસ ઓપરેશન્સના ડાયરેક્ટરો (DCO) ને મોકલેલા પત્રમાં RG&CCI મૃતુંજય કુમાર નરયણે જણાવ્યું હતું કે, સેનસ મેનેજમેન્ટ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CMMS) આ પ્રક્રિયા માટેનું મુખ્ય પ્લેટફોર્મ રહેશે. આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ આયોજન, દેખરેખ, તાલીમ, મેનેજમેન્ટ, ફિલ્ડ ફંક્શનરીઓની નિમણૂક અને સમસ્યાઓના નિરાકરણ માટે કરવામાં આવશે.

તેમણે પત્રમાં ઉમેર્યું હતું કે, CMMS દ્વારા ઉપલબ્ધ માહિતીની નિયમિત સમીક્ષા કરવામાં આવશે જેથી પાછળ રહી ગયેલા વિસ્તારો, કામગીરીમાં અવરોધો, કવરેજમાં રહેલી ખામીઓ, નિમણૂક સંબંધિત સમસ્યાઓ, તાલીમની ઉણપ અને ડેટાની ગુણવત્તા જેવી બાબતોને ઓળખી શકાય, જે વસ્તી ગણતરી પર પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે. CMMS ના રિપોર્ટ્સ અને મોનિટરિંગ ટૂલ્સ દ્વારા સમયસર સુધારાત્મક પગલાં, સુપરવાઇઝરી હસ્તક્ષેપ અને વહીવટી સ્તરે અસરકારક સંકલન શક્ય બનશે.

વસ્તી ગણતરીના આ બીજા તબક્કા માટે ઘર-ઘર જઈને ડેટા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા ૧ ડિસેમ્બરથી ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ અને ગોવા જેવા ચૂંટણીલક્ષી રાજ્યોમાં શરૂ થશે. લદ્દાખ તેમજ જમ્મુ-કાશ્મીર, ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલ પ્રદેશના બરફીલા વિસ્તારોમાં આ પ્રક્રિયા ૩૦ સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. દેશના બાકીના ભાગોમાં આ અભિયાન ૨૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭થી શરૂ થશે.

આ તબક્કા દરમિયાન ગણતરી કરનારાઓ ૪૦ પ્રશ્નો પૂછશે, જેમાં ૧૩ નવા પ્રશ્નોનો સમાવેશ થાય છે જે પ્રથમ વખત પૂછવામાં આવશે. આ નવા પ્રશ્નોમાં અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિ સિવાયની જ્ઞાતિ, ધર્મ, માતા-પિતાના જન્મસ્થળ અને જન્મતારીખ, બેંક ખાતાઓની સંખ્યા, જીવનસાથીનું નામ, રાષ્ટ્રીયતા, ડિજિટલ સાક્ષરતા, કાયમી રહેઠાણનું સરનામું, કોવિડ-૧૯ રસીકરણનું સ્થળ, પાસપોર્ટ નંબર, ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સની ઉપલબ્ધતા તેમજ મોબાઈલ, આધાર અને વોટર આઈડી નંબર (જો ઉપલબ્ધ હોય તો) નો સમાવેશ થાય છે.

ધ હિંદુએ ૪ જૂનના અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે, વસ્તી ગણતરીના પ્રથમ હાઉસલિસ્ટિંગ ઓપરેશન્સ દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ગણતરી કરનારાઓને ખુલ્લામાં શૌચક્રિયા અને વીજળી અથવા રસોઈ ગેસ કનેક્શન જેવી બાબતોમાં ડેટાની વિસંગતતાઓ સુધારવા માટે ફરીથી ઘરોની મુલાકાત લેવા કહેવામાં આવ્યું હતું.

સમગ્ર દેશમાં આશરે ૩૪ લાખ ગણતરી કરનારાઓ તૈનાત કરવામાં આવશે, જેમાં મોટાભાગના સરકારી શાળાના શિક્ષકો હશે. તેમને ગણતરી બ્લોક્સ (EBs) સોંપવામાં આવશે, જેમાં દરેક બ્લોકમાં અંદાજે ૭૦૦ થી ૮૦૦ લોકો હશે. RG&CCI એ પત્રમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર બ્લોક્સની પ્રગતિ પર જ નહીં, પરંતુ ફિલ્ડ ફંક્શનરીઓના પ્રદર્શન, સુપરવાઇઝરી ચેક્સની પૂર્ણતા, ઘરો અને વસ્તીનું કવરેજ, બાકી રહેલી ફિલ્ડ પ્રવૃત્તિઓ અને ડેટાની ગુણવત્તા પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. મોનિટરિંગ ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ માત્ર પ્રગતિ જાણવા માટે જ નહીં, પરંતુ સંભવિત જોખમોની આગાહી કરવા અને અગાઉથી નિવારક પગલાં લેવા માટે કરવામાં આવશે.