જાહેર હિતમાં કર્મચારીઓને ફરજિયાત નિવૃત્ત કરવાની સરકાર પાસે વ્યાપક સત્તા

સરકાર પાસે જાહેર હિતમાં કર્મચારીઓને ફરજિયાત નિવૃત્ત કરવાની વ્યાપક સત્તા છે, તેમ સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે. એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, અદાલતે અવલોકન કર્યું છે કે વહીવટી કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા અને એવા કર્મચારીઓને દૂર કરવા માટે આવા નિર્ણયો લઈ શકાય છે જેમના ચાલુ રાખવાથી જાહેર હિતને નુકસાન થઈ શકે છે અથવા જેઓ જાહેર હિત માટે અનુકૂળ નથી.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કર્મચારીની ઉપયોગિતા, પ્રામાણિકતા, કાર્યક્ષમતા અને તેના એકંદર સર્વિસ રેકોર્ડનું મૂલ્યાંકન કરવું એ સક્ષમ સત્તાધિકારી દ્વારા કરવામાં આવતી એક પ્રક્રિયા છે. કોઈ કર્મચારી માત્ર એ દલીલ કરીને પોતાની ફરજિયાત નિવૃત્તિને પડકારી શકતો નથી કે તેની જેવી જ સર્વિસ રેકોર્ડ ધરાવતા અન્ય કોઈ સરકારી કર્મચારીને સેવામાં ચાલુ રાખવામાં આવ્યા હતા.

બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે બંધારણીય સમાનતાનો સિદ્ધાંત કોઈ કર્મચારીને સત્તાધિકારીઓ દ્વારા અગાઉ કરવામાં આવેલી કોઈ ગેરકાયદેસરતા અથવા ભૂલના આધારે સમાન સારવારનો દાવો કરવાની પરવાનગી આપતો નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, "જો અગાઉના કોઈ કેસમાં ભૂલ કરવામાં આવી હોય, તો પછીના કેસોમાં સમાન ભૂલને ચાલુ રાખવા માટે તેનો આધાર લઈ શકાય નહીં."

જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ફરજિયાત નિવૃત્તિની સત્તા અનિયંત્રિત નથી. જો નિવૃત્તિનો નિર્ણય કોઈ પુરાવા વગર લેવામાં આવ્યો હોય, તેમાં વિચારણાનો અભાવ હોય, તે સ્પષ્ટપણે મનસ્વી અથવા વિકૃત હોય, અથવા બદનિયતથી પ્રેરિત હોય, તો જ ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ યોગ્ય ગણાય છે.

આ ચુકાદો છત્તીસગઢ સરકારના બે કર્મચારીઓ દ્વારા તેમની ફરજિયાત નિવૃત્તિને પડકારતી અપીલો ફગાવી દેતી વખતે આવ્યો હતો. આ કેસમાં એક સ્ક્રીનિંગ કમિટીએ કુલ ૧૪ કર્મચારીઓનું મૂલ્યાંકન કર્યું હતું, જેમાં કમિટીએ ૫ કર્મચારીઓને બરખાસ્ત કરવાની ભલામણ કરી હતી, જ્યારે બાકીના ૯ કર્મચારીઓ સેવામાં ચાલુ રહેવા માટે યોગ્ય જણાયા હતા.

આ મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં પ્રામાણિકતા, અખંડિતતા, શારીરિક ક્ષમતા, પ્રતિષ્ઠા, કાર્યક્ષમતા અને કર્મચારીઓના એકંદર સર્વિસ રેકોર્ડ, ખાસ કરીને તેમના વાર્ષિક ગોપનીય અહેવાલો (Annual Confidential Reports) જેવી અનેક બાબતોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે તમામ ૧૪ કર્મચારીઓ માટે મૂલ્યાંકન માટેના માપદંડો એકસમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા અને ભેદભાવપૂર્ણ વ્યવહાર અથવા પસંદગીયુક્ત ધોરણોના ઉપયોગના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.

અદાલતે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અરજદારોનો એકંદર સર્વિસ રેકોર્ડ નિર્ધારિત બેન્ચમાર્ક ગ્રેડ 'B' કરતા નીચો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩ થી ૨૦૧૭ વચ્ચેના તેમના ગોપનીય અહેવાલોમાં સતત નીચા ગ્રેડિંગ જોવા મળ્યા હતા અને તેમની કામગીરી તેમજ કાર્યક્ષમતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, આ નિર્ણયમાં બોના ફાઈડ એપ્રેઝલ (સદ્ભાવનાપૂર્ણ મૂલ્યાંકન) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.