મોડેથી જમવાની આદતથી સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી શકે છે

આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં મોડેથી રાત્રે જમવાની અને મધરાતે સ્નેક્સ ખાવાની વધતી જતી ટેવ સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારી શકે છે. ટીવી9 ગુજરાતીના અહેવાલ મુજબ, જો આ અનિયમિત અને અસંતુલિત ખાનપાન દિનચર્યાનો ભાગ બની જાય, તો તે સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. વર્ષ ૨૦૨૩માં ‘નેચર કમ્યુનિકેશન્સ’માં પ્રકાશિત એક અહેવાલ જણાવે છે કે, એક લાખથી વધુ યુવાનોના ડેટાના વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું છે કે જે લોકો રાત્રે ૯ વાગ્યા પછી છેલ્લું ભોજન કરે છે, તેમનામાં રાત્રે ૮ વાગ્યા પહેલા ભોજન કરનારાઓની સરખામણીમાં સેરેબ્રોવેસ્ક્યુલર એટલે કે મગજની રક્તવાહિનીઓને લગતી બીમારીનું જોખમ ૨૮ ટકા વધુ જોવા મળ્યું છે. જોકે, આ એક અવલોકન આધારિત અભ્યાસ છે, જે બંને વચ્ચેના સંબંધનો સંકેત આપે છે પરંતુ તે સીધો પુરાવો નથી કે મોડેથી જમવાથી જ સ્ટ્રોક થાય છે.

શરીરમાં ૨૪ કલાકની જૈવિક ઘડિયાળ હોય છે, જેને સર્કેડિયન રિધમ કહેવામાં આવે છે. તે ઊંઘ, હોર્મોન્સ, બ્લડ પ્રેશર અને મેટાબોલિઝમ જેવી પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરે છે. મોડેથી વારંવાર ભોજન કરવાથી આ પ્રક્રિયાઓ પર અસર થાય છે. મોડેથી ભૂખ લાગવા પર લોકો અવારનવાર ચિપ્સ, નમકીન, મિઠાઈઓ, તળેલા પદાર્થો અને પેક્ડ સ્નેક્સ ખાય છે, જેમાં મીઠું, ખાંડ, કેલરી અને અસ્વાસ્થ્યપ્રદ ચરબી વધુ હોય છે. આનાથી વજન વધવું, બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ સુગરની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. કેટલાક લોકો રાત્રે મોડેથી ખાવાને કારણે સવારનો નાસ્તો પણ છોડી દે છે, જે લાંબા ગાળે સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી સમસ્યાઓ સાથે જોડાયેલું છે, જે સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે છે.

વર્લ્ડ સ્ટ્રોક ડે નિમિત્તે ‘ધ હિન્દુ’ના અહેવાલ મુજબ, કાઉવેરી હોસ્પિટલના સ્ટ્રોક મેડિસિન નિષ્ણાત ડૉ. શિવારાજન થંડેશ્વરન અને ન્યુરોલોજિસ્ટ ડૉ. હરીશ આર. કમથ્થાએ જીવનશૈલી સંબંધિત જોખમો જેવા કે ખરાબ આહાર, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા અને અપૂરતી ઊંઘ વિશે ચર્ચા કરી હતી. ડૉ. કમથ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, દર વર્ષે ૧૮ લાખ નવા સ્ટ્રોકના કેસ ઉમેરાય છે અને દર વર્ષે ૭૨.૫ લાખ લોકો સ્ટ્રોકને કારણે મૃત્યુ પામે છે. સ્ટ્રોક એ મૃત્યુનું બીજું મુખ્ય કારણ છે, તેથી ૪.૫ કલાકના વિન્ડો પિરિયડમાં સારવાર મળવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

ડૉ. થંડેશ્વરન દ્વારા સૂચવવામાં આવ્યું છે કે લોકોએ સારા પરિણામો માટે નિયમિત તપાસ દ્વારા પોતાના સ્વાસ્થ્યની જવાબદારી લેવી જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં હોસ્પિટલોને ‘સ્ટ્રોક-રેડી’ તરીકે ઓળખાવવા માટે NABH અથવા JCI પ્રમાણપત્ર મેળવવું જોઈએ, પરંતુ પશ્ચિમના દેશોની જેમ સરકાર દ્વારા કાયદો બનાવીને દર્દીઓને વ્યાપક સ્ટ્રોક કેન્દ્રોમાં લઈ જઈ સારવાર આપવી ફરજિયાત બનાવવી જોઈએ જેથી સમય બચે. મોટા શહેરોની હોસ્પિટલોમાં સ્કેનિંગ, ઈમેજિંગ, થ્રોમ્બોલિસિસ અને થ્રોમ્બેક્ટોમી જેવી સુવિધાઓ છે, જ્યારે અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ટેલિમેડિસિનનો ઉપયોગ દર્દીઓને ઓળખવા અને તેમને વ્યાપક સ્ટ્રોક કેન્દ્રોમાં ખસેડવા માટે કરવામાં આવે છે.

સ્ટ્રોકના લક્ષણોમાં ચહેરો એક બાજુ ઝૂકી જવો, શરીરના ભાગમાં નબળાઈ કે સુન્નતા, બોલવામાં તકલીફ, દ્રષ્ટિ ઓછી થવી અથવા સંતુલન ગુમાવવું સામેલ છે. આવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ તબીબી સહાય લેવી જોઈએ. સારવારમાં સમયસર મદદ મળવાથી પરિણામ સુધરવાની શક્યતા વધે છે. સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે આહારમાં લીલા શાકભાજી, ફળો, અનાજ અને પ્રોટીન લેવા જોઈએ. સૂવા અને જમવા વચ્ચે ૨ થી ૩ કલાકનું અંતર રાખવું હિતાવહ છે. વ્યાયામ કરવો, તંબાકુથી દૂર રહેવું અને બ્લડ પ્રેશર તથા કોલેસ્ટ્રોલની નિયમિત તપાસ કરવી પણ જરૂરી છે.