પાકિસ્તાનમાં માનવ અધિકાર વકીલ દંપતીને ૧૦ વર્ષની જેલની સજા

પાકિસ્તાનની એક એન્ટી ટેરરિઝમ કોર્ટે માનવ અધિકાર વકીલ ઈમાન મઝારી અને તેમના પતિ હાડી અલી ચટ્ઠાને ૧૦ વર્ષની જેલની સજા ફટકારી છે. ૨૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ આવેલા આ ચુકાદા મુજબ, આ દંપતી પર ૨૦૨૪માં ઇંગ્લેન્ડની ક્રિકેટ ટીમની મુલાકાત દરમિયાન સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં અવરોધ ઊભો કરવાનો આરોપ છે. એન્ટી ટેરરિઝમ કોર્ટના જજ તાહિર અબ્બાસ સિપ્રાએ આ સજા સંભળાવી હતી.

આ કેસ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ની એક ઘટના સાથે જોડાયેલો છે, જ્યારે ઇંગ્લેન્ડની ક્રિકેટ ટીમ પાકિસ્તાનની મુલાકાતે હતી. પ્રોસિક્યુટરના જણાવ્યા અનુસાર, ઇસ્લામાબાદમાં મુલાકાતી ટીમ માટે નિર્ધારિત સુરક્ષા કાફલાના માર્ગ પર લગાવવામાં આવેલા રોડ બેરિયર્સને મઝારી અને ચટ્ઠાએ દૂર કર્યા હતા. આ ઉપરાંત, ઇસ્લામાબાદના મુખ્ય ક્લોવરલીફ રોડ જંકશન 'ઝીરો પોઈન્ટ' પર પોલીસ અધિકારીઓના કામમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો પણ આરોપ છે. સત્તાવાળાઓનું કહેવું છે કે તેમના આ કૃત્યથી મુલાકાતી ક્રિકેટ ટીમની સુરક્ષા જોખમમાં આવી શકે છે અને જાહેર અશાંતિ ફેલાવવાની શક્યતા હતી.

કોર્ટે બંનેને એન્ટી ટેરરિઝમ એક્ટની કલમ ૭(એચ) હેઠળ ૧૦ વર્ષની સખત કેદની સજા કરી છે. આ ઉપરાંત, પાકિસ્તાન પેનલ કોડની અન્ય જોગવાઈઓ હેઠળ તેમને જાહેર સેવકોને અવરોધવા બદલ એક વર્ષની અને સરકારી કર્મચારીઓ સામે બળપ્રયોગ કરવા બદલ બે વર્ષની વધારાની સજા પણ મળી છે. જોકે, આ તમામ સજાઓ એકસાથે ચાલશે. કોર્ટે આ બંને પર ૨,૦૦,૦૦૦ પાકિસ્તાની રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકાર્યો છે. ચુકાદામાં કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આ ઘટનાથી ઇંગ્લેન્ડની ક્રિકેટ ટીમની સુરક્ષા જોખમમાં આવી હતી અને આનો હેતુ આતંકનો માહોલ ઊભો કરવાનો હતો, જોકે ચુકાદામાં એ પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું કે આ ઘટના બેરિયર દૂર કરવા જેવી સામાન્ય ઘટના જેવી દેખાતી હતી.

મઝારી અને ચટ્ઠાએ આ તમામ આરોપોનો ઇનકાર કર્યો છે. તેમણે પોતાને 'વિચારના કેદીઓ' (prisoners of conscience) તરીકે ઓળખાવ્યા છે અને દાવો કર્યો છે કે તેમની સામેની કાર્યવાહી તેમના માનવ અધિકાર કાર્યને કારણે કરવામાં આવી રહી છે. દૉન ન્યૂઝને આપેલા નિવેદનમાં ચટ્ઠાએ કહ્યું કે, "મને માત્ર મારી પત્નીના કાર્ય અને સક્રિયતાને ટેકો આપવા બદલ જ નહીં, પરંતુ અન્યાય સામે લડવાના માર્ગને આપણા જીવનની સફર તરીકે પસંદ કરવા બદલ સજા કરવામાં આવી રહી છે."

દંપતીએ અગાઉ પણ જણાવ્યું હતું કે તેમને એ રીતે ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યા છે જેથી અત્યાચાર, દમન અને અન્યાય સામે ઉભા રહેતા લોકોમાં ડર પેદા કરી શકાય. ઈમાન મઝારી એક જાણીતી માનવ અધિકાર વકીલ છે જેઓ પત્રકારો, કાર્યકરો અને એવા વિભિન્ન સમુદાયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેઓ રાજ્યની એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા અત્યાચારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. તેઓ ધાર્મિક અને વંશીય લઘુમતીઓના અધિકારો, મહિલાઓના અધિકારો અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જેવા મુદ્દાઓ પર પણ કામ કરે છે. તેમના પતિ હાડી અલી ચટ્ઠા પણ વકીલ અને માનવ અધિકાર હિમાયતી છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં, તેમના માનવ અધિકાર અને કાયદાના શાસનની રક્ષા માટેના કાર્ય બદલ તેમને 'લુડોવિક-ટ્રારિયુ ઇન્ટરનેશનલ હ્યુમન રાઈટ્સ પ્રાઈઝ' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

આ કેસમાં મઝારીએ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતા કહ્યું હતું કે જ્યારે તેઓ તેમના ક્લાયન્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા કોર્ટ પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને પોલીસ દ્વારા રોડબ્લોક પર રોકવામાં આવ્યા હતા. આ કેસ માર્ચ ૨૦૨૫માં ઇસ્લામાબાદના કોહસાર પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધવામાં આવ્યો હતો. ટ્રાયલ દરમિયાન પ્રોસિક્યુશનના સાત સાક્ષીઓના નિવેદનો નોંધવામાં આવ્યા હતા અને આ કાર્યવાહી રાવલપિંડીની અડિયાલા જેલમાં કરવામાં આવી હતી, જ્યાં સુનાવણી દરમિયાન મઝારી અને ચટ્ઠાને પાંજરા જેવી રચના પાછળ રાખવામાં આવ્યા હતા.

આ દંપતી હાલમાં પાકિસ્તાની ન્યાયતંત્ર સાથેના અનેક કાયદાકીય સંઘર્ષોનો સામનો કરી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં, તેમને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા રાજ્ય વિરોધી વિચારધારા ફેલાવવાના આરોપ હેઠળ પાકિસ્તાન ઇલેક્ટ્રોનિક ક્રાઈમ્સ પ્રિવેન્શન એક્ટ હેઠળ ૧૭ વર્ષની જેલની સજા કરવામાં આવી હતી. આ સજાને પાકિસ્તાનની સુપ્રીમ કોર્ટે ૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ સ્થગિત કરી હતી અને તેમને જામીન આપ્યા હતા. પરંતુ, જામીન મળ્યાના જ દિવસે ઇસ્લામાબાદ પોલીસ દ્વારા તેમને ફરીથી અન્ય એક કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જે માર્ચ ૨૦૨૫ના એક વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલ હતો, જેમાં તેમના પર "સરકાર વિરોધી સૂત્રો" બોલવાનો અને "રસ્તાઓ રોકવાનો" આરોપ હતો. આ નવો ૧૦ વર્ષનો ચુકાદો હવે તેમની અગાઉની સજાઓથી અલગ છે.

આ ચુકાદાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અને સ્થાનિક સ્તરે ભારે ટીકા થઈ રહી છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના રિજનલ હ્યુમન રાઈટ્સ ઈમ્પેક્ટના સિનિયર ડાયરેક્ટર યસ્મીન અહેમદે કહ્યું કે, "આ દોષિત ઠેરવવાની પ્રક્રિયા પાકિસ્તાની ન્યાય પ્રણાલી પર એક આરોપ છે." સંસ્થાએ વધુમાં ઉમેર્યું કે ઈમાન અને હાડીને માત્ર એટલા માટે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે કારણ કે તેઓ તેમના નિર્ભય માનવ અધિકાર કાર્યને રોકવાનો ઇનકાર કરે છે અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરે છે. એમ્નેસ્ટીએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે દંપતીને ખુલ્લી અને ન્યાયી સુનાવણીનો અધિકાર denied કરવામાં આવ્યો હતો અને ટ્રાયલ જેલની અંદર ખસેડવામાં આવી હતી.

મઝારીના પરિવારજનોએ પણ આ કાર્યવાહી સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમની માતા શિરીન મઝારી, જેઓ ભૂતપૂર્વ માનવ અધિકાર મંત્રી રહી છે અને ઈમરાન ખાનની સરકારમાં સેવા આપી હતી, તેમણે આ સુનાવણીને 'ઢોંગની ટ્રાયલ' (sham trial) ગણાવી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે દંપતીને તેમના પોતાના વકીલ દ્વારા બચાવ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી અને તેમને મહત્વના કાયદાકીય દસ્તાવેજો પણ પૂરા પાડવામાં આવ્યા ન હતા.

મઝારીનું વ્યાવસાયિક જીવન અને તેમની માતાની રાજકીય ભૂમિકાને કારણે તેઓ હંમેશા સત્તાધારી સંસ્થાઓ સાથે સંઘર્ષમાં રહ્યા છે. ઈમાન મઝારીએ દેશની સુરક્ષા સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા કથિત અત્યાચારો વિશે ખુલ્લેઆમ બોલવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, જેના કારણે તેઓ વારંવાર કાયદાકીય મુશ્કેલીઓમાં મુકાય છે. હાલમાં આ દંપતી રાવલપિંડીની અડિયાલા જેલમાં કેદ છે અને આ ચુકાદાએ પાકિસ્તાનમાં વકીલો અને કાર્યકરો પર વધતા દબાણ અંગે વૈશ્વિક ચર્ચા જગાવી છે.