સેબી દ્વારા શેરબજારના રોકાણકારો માટે નવું સેટલમેન્ટ ફ્રેમવર્ક અમલી

સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) દ્વારા ૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬થી નવું સેટલમેન્ટ ફ્રેમવર્ક અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. આ નવી વ્યવસ્થા દ્વારા યોગ્ય વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ એક વ્યવસ્થિત માળખા દ્વારા ચોક્કસ નિયમનકારી કાર્યવાહીનો ઉકેલ લાવી શકશે. આ ફ્રેમવર્ક હેઠળ ઓનલાઇન અરજી પ્રક્રિયા, સેટલમેન્ટ રકમની ગણતરી માટે કેલ્ક્યુલેટર અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઝડપી નિકાલ માટેના નિયમોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, સેબીએ ૮ ઓક્ટોબરના રોજ આ અંગેની નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું હતું. આ નવા નિયમો, જેને 'એડમિનિસ્ટ્રેટિવ અને સિવિલ પ્રોસીડિંગ્સ ઓફ સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન ૨૦૨૬' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ટ્રાન્ઝિશનલ અને સેવિંગ પ્રોવિઝન હેઠળ ૨૦૧૮ના જૂના સેટલમેન્ટ ફ્રેમવર્કનું સ્થાન લેશે. આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સિક્યોરિટીઝ માર્કેટના ગંભીર ઉલ્લંઘનો સામે સુરક્ષાના પગલાં જાળવી રાખીને નિયમનકારી સેટલમેન્ટની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો છે.

સેટલમેન્ટની અરજી પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવા માટે સેબીએ અનેક નવી સુવિધાઓ શરૂ કરી છે. જેમાં ઓનલાઇન સેટલમેન્ટ એપ્લિકેશન સુવિધા, સેટલમેન્ટ અમાઉન્ટ કેલ્ક્યુલેટર, વારંવાર પૂછવામાં આવતા પ્રશ્નો (FAQs) અને એક સમર્પિત હેલ્પ ડેસ્કનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, અરજદારો સેટલમેન્ટની રકમ કેવી રીતે ગણી શકે તે સમજાવતો એક વિડિયો પણ રિગ્યુલેટરે જાહેર કર્યો છે.

નિયમો અનુસાર, પાત્ર અરજદારો સેટલમેન્ટ રેગ્યુલેશન, ૨૦૨૬ મુજબ અરજી કરી શકે છે. આ ફ્રેમવર્ક હેઠળ, યોગ્ય શરતો પૂરી કરતા અરજદારો અલગ-અલગ તબક્કે નક્કી કરેલી કાર્યવાહીના સેટલમેન્ટની માંગ કરી શકે છે. અરજી ફીની વાત કરીએ તો, સામાન્ય લોકો માટે ₹૨૫,૦૦૦ અને અન્ય અરજદારો માટે ₹૩૫,૦૦૦ની નોન-રિફંડેબલ એપ્લિકેશન ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. સેટલમેન્ટની ન્યૂનતમ રકમ પ્રથમ વખત અરજી કરનારાઓ માટે ૩ લાખ રૂપિયા અને બીજી વખત અરજી કરનારાઓ માટે ૭ લાખ રૂપિયા રાખવામાં આવી છે.

જોકે, સેટલમેન્ટની અંતિમ રકમ અનેક પરિબળો પર આધારિત રહેશે. જેમાં બેઝ અમાઉન્ટ, કાર્યવાહીનો તબક્કો, ઉલ્લંઘનનું સ્વરૂપ અને તેની ગંભીરતા, નિયમનકારી કાર્યવાહી તેમજ લાગુ પડતા ગંભીર અથવા રાહત આપતા સંજોગોનો સમાવેશ થશે. સેબી સમક્ષ પેન્ડિંગ કાર્યવાહી સંબંધિત અરજીઓ સામાન્ય રીતે શો-કોઝ નોટિસ અથવા સપ્લીમેન્ટરી શો-કોઝ નોટિસ મળ્યાના ૧૨૦ દિવસની અંદર જમા કરાવવાની રહેશે. પરંતુ, આ સમયમર્યાદા સિક્યોરિટીઝ એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ હોય તેવી ખાસ કાર્યવાહી પર લાગુ થશે નહીં.

નવા નિયમોમાં 'ફાસ્ટ-ટ્રેક સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ'ની પણ શરૂઆત કરવામાં આવી છે, જે ઉલ્લંઘન-આધારિત અને મોનેટરી થ્રેશોલ્ડ-આધારિત પ્રક્રિયા પર કામ કરશે. મોનેટરી થ્રેશોલ્ડ મિકેનિઝમ હેઠળ, ₹૧૦ લાખ સુધીની સેટલમેન્ટ રકમ ધરાવતી અરજીઓ ઝડપી પ્રોસેસિંગ માટે પાત્ર બની શકે છે, જો તેમાં ડિસગોર્જમેન્ટ, સુધારાત્મક પગલાં અથવા વધારાની નિયમનકારી શરતો સામેલ ન હોય.

તમામ કિસ્સાઓમાં સેટલમેન્ટ શક્ય નથી. કેટલાક ગંભીર ઉલ્લંઘનોને આ ફ્રેમવર્કની બહાર રાખવામાં આવ્યા છે. જેમાં વિલફુલ ડિફોલ્ટર્સ, છેતરપિંડી કરનારા દેવાદારો અને ભાગોડા આર્થિક ગુનેગારો સાથે જોડાયેલા કેસોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, બજાર પર વ્યાપક અસર પાડતા, રોકાણકારોને મોટું નુકસાન કરાવતા અથવા બજારની પ્રામાણિકતાને જોખમમાં મૂકતા કેસોને પણ નિયમનકારી નિયમોના આધારે સેટલમેન્ટની બહાર રાખવામાં આવી શકે છે.

ગોપિયતા અને મંજૂરી પ્રક્રિયા અંગેના નિયમો મુજબ, જે અરજદારો તપાસ અથવા ઓડિટમાં સારી રીતે મદદ કરે છે, તેમને કેટલીક શરતો સાથે કોન્ફિડેન્શિયલિટી બેનિફિટ સાથે સેટલમેન્ટની મંજૂરી આપવામાં આવશે. સેટલમેન્ટ અરજીઓની તપાસ એક ઇન્ટરનલ કમિટી અને એક હાઇ પાવર્ડ એડવાઇઝરી કમિટી દ્વારા કરવામાં આવશે, જે યોગ્ય શરતોની ભલામણ કરશે. અંતે, સેબીના હોલ ટાઇમ મેમ્બર્સની એક પેનલ નક્કી કરશે કે અરજી સ્વીકારવી કે નકારવી.

સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ ભારત સરકાર દ્વારા સ્થાપિત એક નિયમનકારી સંસ્થા હતી, જે શેરબજાર અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવાનું કાર્ય કરતી હતી.