સોમનાથ મંદિર પાસે નોનવેજ વેચાણ પર પ્રતિબંધ અંગે હાઈકોર્ટમાં ભારે ડ્રામા

સોમનાથ મહાદેવ મંદિર અને તેની આસપાસના પવિત્ર યાત્રામાર્ગો પર નોનવેજ ખાદ્યપદાર્થોના વેચાણ પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધને લઈને શુક્રવારે ૩૦ ઓક્ટોબરના રોજ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અત્યંત નાટકીય ઘટનાક્રમ જોવા મળ્યો હતો. દિવસ દરમિયાન કાનૂની સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર થયો હતો, જેમાં બપોરે હોટેલ માલિકોને મળેલી મોટી રાહત સાંજે ડિવિઝન બેન્ચે સ્થગિત કરી દીધી હતી.

દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, સોમનાથ મંદિરની આસપાસ નોનવેજ વેચાણ પર પ્રતિબંધ હટાવવા માટે કેટલાક રેસ્ટોરન્ટ માલિકોએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. બપોરે આશરે ૩ વાગ્યે સિંગલ જજ જસ્ટિસ નિશા એમ. ઠાકોરે આ અરજીઓ મંજૂર કરી હતી અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા જાહેરનામાની સૂચનાને રદ કરી હતી. કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિક પ્રશાસને પોતાની સત્તાનો ખોટો ઉપયોગ કર્યો છે.

જોકે, આ ચુકાદા બાદ રાજ્ય સરકારના કાનૂની તંત્રએ તાત્કાલિક કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. ટીવી૯ ગુજરાતીના અહેવાલ મુજબ, એડવોકેટ જનરલ કમલ ત્રિવેદી અને સરકારી વકીલ જી.એચ. વિરકે આ ચુકાદાને પડકારવા માટે દિવસના અન્ય કાનૂની કામકાજ બાજુ પર રાખ્યા હતા. રાજ્ય સરકારે ચીફ જસ્ટિસ મનાશ રંજન પાઠક અને જસ્ટિસ નિર્ઝર દેસાઈની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ તાત્કાલિક અપીલ દાખલ કરી હતી. સાંજે આશરે ૬:૪૫ વાગ્યે ડિવિઝન બેન્ચે સિંગલ જજના ચુકાદાના અમલ પર રોક લગાવી દીધી હતી, જેના કારણે નોનવેજ પરનો પ્રતિબંધ ચાલુ રાખવાનો માર્ગ મોકળો થયો હતો. આમ, ૪ કલાકથી પણ ઓછા સમયમાં આ કેસમાં કાનૂની વળાંક આવ્યો હતો.

આ વિવાદની શરૂઆત ૧૦ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ ગીર સોમનાથના કલેક્ટર અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા જાહેરનામાથી થઈ હતી. આ જાહેરનામા હેઠળ સોમનાથ મંદિરના ૫૦૦ મીટરના પરિઘમાં અને મંદિરને જોડતા ૬ મુખ્ય યાત્રામાર્ગો પર નોનવેજ ખાદ્યપદાર્થો તૈયાર કરવા, સંગ્રહ કરવા કે વેચાણ કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ યાત્રામાર્ગોમાં ભાલકા તીર્થ, ભીડિયા સર્કલ, શંખ સર્કલ, સફારી સર્કલ, ગીતા મંદિર અને હમીરજી સર્કલ જેવા મહત્વના સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે.

અરજદારો અને રેસ્ટોરન્ટ માલિકોએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ છેલ્લા ૨૦-૨૫ વર્ષથી લાયસન્સ લઈને વ્યવસાય કરી રહ્યા છે, પરંતુ સરકાર તેને જબરદસ્તીથી બંધ કરાવી રહી છે. એક વેપારી સાથે તો પોલીસ ચોકીમાં લઈ જઈને ભવિષ્યમાં નોનવેજ નહીં વેચવાનો લેખિત દસ્તાવેજ પણ લેવામાં આવ્યો હોવાનો તેમણે દાવો કર્યો હતો. અરજદારોના મતે, આ પગલું તેમના બંધારણીય કલમ ૧૯(૧)(જી) હેઠળ મળેલા વ્યવસાય કરવાની મૂળભૂત સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન છે. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે સરકાર કોઈ નવું કારણ આપ્યા વગર જૂના ઓર્ડર પર નવા ઓર્ડર લગાવીને આખા સોમનાથ શહેરને ધીમે ધીમે 'વેજ ઝોન' બનાવી રહી છે.

બીજી તરફ, ગુજરાત સરકારના વકીલ જી.એચ. વિરકે દલીલ કરી હતી કે સોમનાથ માત્ર એક બજાર નથી, પરંતુ એક અત્યંત પવિત્ર ધાર્મિક સ્થળ છે. તેમણે જણાવ્યું કે ૯ મહિનામાં અહીં ૧.૧૬ કરોડ શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે. સરકારે તર્ક આપ્યો હતો કે હરિદ્વાર, ઋષિકેશ, અમૃતસર (સુવર્ણ મંદિર), મથુરા-વૃંદાવન અને અયોધ્યા જેવા સ્થળોએ પણ આવા પ્રતિબંધો છે અને હાઈકોર્ટે તેને યોગ્ય માન્યા છે. સરકારના મતે તેઓ દુકાનો બંધ નથી કરી રહ્યા, માત્ર શાકાહારી વિકલ્પો વેચવાની છૂટ આપી રહ્યા છે. સાથે જ, સોમનાથ જિલ્લો નવો બન્યો હોવાથી અને મંદિર કોરિડોર બનવાને કારણે પ્રતિબંધનો વિસ્તાર વધારવો જરૂરી છે તેવી દલીલ પણ કરવામાં આવી હતી.

રાજ્ય સરકારનો મુખ્ય તર્ક એ હતો કે સોમનાથ એ ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ છે અને તેનું આધ્યાત્મિક મહત્વ અસાધારણ છે. આ ક્ષેત્ર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની અંતિમ લીલાઓ સાથે પણ જોડાયેલું છે. સરકારના મતે, ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ ધરાવતા સ્થળો પર વ્યાપારી સ્વતંત્રતાને અમર્યાદિત રીતે જોઈ શકાય નહીં. હાલમાં ડિવિઝન બેન્ચે સ્ટે લગાવતા પ્રતિબંધ ચાલુ રહ્યો છે, પરંતુ સરકાર હવે આ બાબતે ડિવિઝન બેન્ચ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટમાં જઈ શકે છે.