અગસ્ત્યમલાઈમાં રેશમી કપાસ ઉગાડનારા બિન-નિવાસીઓ FRA કાયદા હેઠળ અપાત્ર

સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે નિર્દેશ આપ્યો છે કે અગસ્ત્યમલાઈ બાયોસ્ફિયરમાં કામચલાઉ નિવાસ ધરાવતા વ્યક્તિઓ અથવા જેઓ સંપૂર્ણપણે જંગલની સીમાની બહાર રહે છે, તેઓ માત્ર જંગલની અંદર રેશમી કપાસની ખેતી કરે છે તેના આધારે પરંપરાગત વનવાસી તરીકે વર્ગીકૃત થઈ શકશે નહીં.

જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે આદેશ આપ્યો કે તમિલનાડુ રાજ્યના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા ૬ સપ્ટેમ્બરના વધારાના સોગંદનામામાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલી કેટેગરી II અને કેટેગરી III માં આવતા વ્યક્તિઓને અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પરંપરાગત વનવાસી (વન અધિકારોની માન્યતા) અધિનિયમ, ૨૦૦૬ અથવા FRA એક્ટના હેતુઓ માટે વન-નિવાસી અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પરંપરાગત વનવાસીઓ તરીકેની વિચારણામાંથી બાકાત રાખવામાં આવશે.

તમિલનાડુ સરકારના સોગંદનામા મુજબ, ૨૩૨ વ્યક્તિઓ કામચલાઉ નિવાસ સાથે વન વિસ્તારમાં ખેતી કરી રહ્યા છે, જ્યારે ૨,૮૬૭.૭૦ હેક્ટર જમીન પર કબજો ધરાવતા ૨,૭૬૭ વ્યક્તિઓ જંગલની સીમાની બહાર રહે છે અને રેશમી કપાસની ખેતીનું સંચાલન કરે છે.

આ આદેશ મે ૨૦૨૬ ના ચુકાદાના અનુસંધાણે આપવામાં આવ્યો હતો, જેમાં વન વિસ્તારોમાં બેદખલ કરવા, પુનર્વસન અને ઇકોલોજીકલ રિસ્ટોરેશનની સમયબદ્ધ પ્રક્રિયા માટે વિવિધ નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે વિભાગ-વાર બેદખલ યોજના તૈયાર કરવા, અતિક્રમણો દૂર કરવા અને ઓળખાયેલા સરકારી કર્મચારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ કર્યો હતો.

કોર્ટે અગસ્ત્યમલાઈ લેન્ડસ્કેપમાં નવી બિન-વન પ્રવૃત્તિઓ અથવા ડાયવર્ઝન પ્રસ્તાવની મંજૂરી અથવા શરૂઆત પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો હતો અને સેન્ટ્રલ એમ્પાવર્ડ કમિટી (CEC) દ્વારા વિસ્તારનું સતત મોનિટરિંગ કરવાનું નિર્દેશ આપ્યો હતો.

આદેશ લખનાર જસ્ટિસ મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે ૨૦૦૬ ના કાયદા હેઠળ દાવાઓ મેળવવામાં વિલંબ માટે રાજ્ય સરકાર મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. તેમણે નોંધ્યું કે અત્યાર સુધીમાં માત્ર ૪૦ ગ્રામ સભાઓ જ દાવાઓ આમંત્રિત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે કાર્યરત થઈ છે. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને બાકીની ગ્રામ સભાઓની રચના પૂર્ણ કરવા માટે ૩૦ દિવસની છેલ્લી તક આપી છે. ગ્રામ સભાઓના બંધારણની તારીખથી પાંચ મહિનાના સમયગાળામાં દાવાઓના ન્યાયિક નિર્ણયની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત, કોર્ટે દાવાઓના ઝડપી નિકાલની દેખરેખ રાખવા અને ૨૦૦૬ ના કાયદા હેઠળ સક્ષમ અધિકારીઓ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા આદેશોની તપાસ કરવા માટે ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈના અધ્યક્ષપદ હેઠળ એક 'સ્પેશિયલ કમિટી' ની રચના કરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે CEC ને રેશમી કપાસ એ 'ગૌણ વન પેદાશ' (minor forest produce) છે તેવા સરકારના મત અંગે અભિપ્રાય આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે. બાયોસ્ફિયર માટે આ મહત્વનું છે કારણ કે હાલમાં ૫,૦૭૨.૬૪.૩ હેક્ટર વન જમીનમાંથી ૩,૬૩૭.૮૩.૨ હેક્ટર જમીન પર રેશમી કપાસની ખેતી થઈ રહી છે.

રેશમી કપાસની ઐતિહાસિક ખેતીના રાજ્યના દાવા સામે પ્રાથમિક દૃષ્ટિકોણ આપતા કોર્ટે કહ્યું કે, "સરકારના સોગંદનામાઓ પરથી જે ઉભરી આવે છે તે રેશમી કપાસને વ્યાવસાયિક પાક તરીકે પ્રોત્સાહન અને પ્રાયોજિત ખેતી છે." કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે વ્યાવસાયિક પાકોની આયોજિત ખેતીની વિભાવના કુદરતી રીતે થતી ગૌણ વન પેદાશની વિભાવનાથી સંપૂર્ણપણે વિરુદ્ધ છે. જો વન વિસ્તારોમાં વ્યાવસાયિક પાકોની ખેતી કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે, તો જંગલનું સ્વરૂપ બદલાશે અને રેશમી કપાસની ખેતીના બહાને જંગલના મોટા વિસ્તારોનો નાશ થઈ રહ્યો છે.

અલગથી, કોર્ટે CEC ને નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયાના NH-૭૪૪ સંબંધિત પ્રસ્તાવની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે, જેમાં પુલિયારા-એડામોન ટનલ સેક્શનનો પ્રસ્તાવ સામેલ છે, જેના માટે બાયોસ્ફિયરમાં આરક્ષિત વન જમીનના મર્યાદિત વિસ્તારના ડાયવર્ઝન માટે પરવાનગીની જરૂર છે. ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.