અંશતઃ અન્વેષિત કોલસા બ્લોક્સ માટે અગાઉથી ચૂકવણીમાં રાહતનો નિર્ણય

કોલસા મંત્રાલયે અંશતઃ અન્વેષિત કોલસા બ્લોક્સમાં અંડરગ્રાઉન્ડ માઇનિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અગાઉથી ચૂકવવાની રકમમાં માફી આપવાના નિર્ણયનો વિસ્તાર કર્યો છે. આ નિર્ણય સાથે જ મંત્રાલયે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે ઊભી થયેલી પડકારો વચ્ચે દેશની કોલસા ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂક્યો છે.

PIB દિલ્હીના અહેવાલ મુજબ, કોલસા મંત્રાલયે પંજીમ, ગોવા ખાતે 'માઇનિંગ ફોર ફ્યુચર' વિષય પર સ્ટેકહોલ્ડર કન્સલ્ટેશનનું આયોજન કર્યું હતું. આ એક દિવસીય પરામર્શમાં કેપ્ટિવ અને કોમર્શિયલ કોલસા બ્લોક્સના ફાળવણીકારો, રાજ્ય સરકારોના પ્રતિનિધિઓ, CGWA, DGH, MoEFCC અને મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સામેલ થયા હતા. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ ફાળવેલા બ્લોક્સનું ઝડપી સંચાલન, આગામી નીતિગત સુધારાઓ અને જવાબદારીપૂર્વકનું ખનન કરવા વિશે ચર્ચા કરવાનો હતો.

કોલસા મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિક્રમ દેવ દત્ત મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ પ્રસંગે એડિશનલ સેક્રેટરી અને નોમિનેટેડ ઓથોરિટી શ્રીમતી રૂપિન્દર બ્રાર અને મંત્રાલયના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ હાજર હતા. સચિવ શ્રી દત્તે ફાળવણીકારોને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે, જે બ્લોક ફાળવવામાં આવ્યા છે પરંતુ તેનું ઉત્પાદન થઈ રહ્યું નથી, તે દેશની અનામત રાખેલી ક્ષમતા છે જેનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતની કોલસા ઉત્પાદનમાં આગામી વૃદ્ધિ નવા બ્લોક્સની ફાળવણી કરવા ઉપરાંત, પહેલેથી ફાળવેલા બ્લોક્સને ઉત્પાદનમાં લાવવાથી આવશે.

શ્રી દત્તે છેલ્લા આઠ મહિનાના પડકારો વિશે વાત કરતા જણાવ્યું કે, જ્યારે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે ફેબ્રુઆરીના અંતથી LNG અને LPG પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડ્યો હતો, ત્યારે ખાણો અને પાવર પ્લાન્ટ્સમાં રહેલા કોલસાના સ્ટોકને કારણે જ સરકાર દેશને સ્થિર વીજળી આપવાનું આશ્વાસન આપી શકી હતી. તેમણે આ માટે ઉદ્યોગ જગતનો આભાર માન્યો હતો, પરંતુ ચેતવણી આપી હતી કે દબાણ હજુ ઓછું થયું નથી. ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, ગેસ બજાર ૨૦૨૭ સુધી તંગ રહેવાની શક્યતા છે. બીજા ક્વાર્ટરમાં એશિયન સ્પોટ LNG ની સરેરાશ US$૧૭.૫ પ્રતિ MBtu હતી, જે એક વર્ષ પહેલા કરતા ૪૫% વધુ હતી. ૨૦૨૬ માં વૈશ્વિક કોલસાની માંગ ૮.૯૪ અબજ ટન રહેવાનો અંદાજ છે. સચિવના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં ઉત્પાદિત થતો દરેક ટન અર્થતંત્રને આ વધઘટથી બચાવે છે.

ભારતમાં કોલસાની ઘરેલું માંગ પણ વધવાની દિશામાં છે. નીતિ આયોગના પ્રોજેક્શન મુજબ, વર્તમાન નીતિઓ હેઠળ ૨૦૨૫ માં આશરે ૧.૨૫ અબજ ટન રહેલી કોલસાની માંગ ૨૦૫૦ સુધીમાં ૨.૬ અબજ ટનથી વધુ થઈ શકે છે. નેટ ઝીરો માર્ગ પર પણ આ માંગ ૧.૮ અબજ ટનથી વધુ રહેવાની શક્યતા છે, કારણ કે સ્ટીલ, સિમેન્ટ અને પાવર જેવા ત્રણ મોટા વપરાશકર્તાઓ અનેકગણો વિસ્તાર કરશે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ભારતે ૧,૦૪૧ મિલિયન ટન કોલસાનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અને કોલસો હજુ પણ દેશના વીજળી પુરવઠામાં ૭૦% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.

શ્રીમતી રૂપિન્દર બ્રાર દ્વારા અત્યાર સુધી કરવામાં આવેલા સુધારાઓ વિશે માહિતી આપવામાં આવી હતી. ૨૦૨૦ ના માળખા હેઠળ અંતિમ ઉપયોગ પરના પ્રતિબંધો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા, બિડિંગને નેશનલ કોલ ઇન્ડેક્સ સાથે જોડાયેલા રેવન્યુ શેર મોડલ પર ખસેડવામાં આવ્યું હતું, ટેકનિકલ અને નાણાકીય પાત્રતાની શરતો હટાવી દેવામાં આવી હતી અને ઓટોમેટિક રૂટ દ્વારા ૧૦૦% FDI ની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને અંડરગ્રાઉન્ડ ખાણો માટે અગાઉથી ચૂકવવાની રકમમાં માફી, નીચું ફ્લોર પ્રાઈસ અને નીચું પરફોર્મન્સ સિક્યોરિટી આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. Business Standard ના અહેવાલ મુજબ, આ માફીનો હેતુ અંશતઃ અન્વેષિત કોલસા બ્લોક્સમાં અંડરગ્રાઉન્ડ માઇનિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

સુધારાઓને કારણે કામગીરીના સમયમાં પણ ઘટાડો થયો છે. સંપૂર્ણ રીતે અન્વેષિત બ્લોક્સ માટે નિર્ધારિત સંચાલન સમય ૫૧ મહિનાથી ઘટાડીને ૪૦ મહિના કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે અંશતઃ અન્વેષિત બ્લોક્સ માટે ૬૬ મહિનાથી ઘટાડીને ૫૨ મહિના કરવામાં આવ્યો છે. માઇનિંગ પ્લાન મંજૂરીનો સરેરાશ સમય ૯ મહિનાથી ઘટીને ૪.૫ મહિના થયો છે. માઇન ઓપનિંગ પરમિશન હવે કંપનીના બોર્ડ દ્વારા આપવામાં આવે છે અને ૪૪ માન્ય અન્વેષણ એજન્સીઓને હવે પ્રોસ્પેક્ટિંગ લાયસન્સની જરૂર રહેતી નથી.

શ્રીમતી બ્રારએ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને સામુદાયિક કલ્યાણ સાથે વિકાસના સંતુલન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પારદર્શિતા, નીતિગત સ્થિરતા અને ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ એ રોકાણ આકર્ષવા અને સ્પર્ધા વધારવા માટેના મુખ્ય પરિબળો છે. મંત્રાલયે ફાળવણીકારોને વિધિવત સમયમર્યાદા પહેલા ખાણો ખોલવા, પરાકાષ્ઠા ક્ષમતા સુધી ઝડપથી પહોંચવા અને જમીન, જંગલ તથા રાજ્ય સ્તરના મુદ્દાઓને વહેલા ઉઠાવવા વિનંતી કરી હતી.

જવાબદારીપૂર્વકનું ખનન વિશે વાત કરતા સચિવ શ્રી દત્તે કહ્યું કે ખાણ જમીન લે છે, પાણીનો ઉપયોગ કરે છે અને આજીવિકામાં ફેરફાર કરે છે. જે પરિવારો જમીન આપે છે તેમને પ્રથમ દિવસથી જ ખબર હોવી જોઈએ કે તેમને શું મળશે, તેઓ ક્યાં જશે અને તેમની આવક કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત થશે. કંપનીઓએ કરેલી દરેક પ્રતિબદ્ધતાનું પાલન કરવું જોઈએ. મંત્રાલયે નીતિમાં ફેરફાર, કોલસા ખાણ કરારોની કલમો અને કાયદા કે નિયમોમાં સુધારા અંગે પણ સૂચનો માંગ્યા હતા.

પરામર્શ દરમિયાન ભવિષ્યના ખનન પર ઊંડી ચર્ચા થઈ હતી, જેમાં અંડરગ્રાઉન્ડ કોલ ગેસિફિકેશન, કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ટેકનોલોજી અપનાવવી અને નવીનતા લાવવા જેવા વિષયો સામેલ હતા. વળી, પુનર્વસન, પુનઃસ્થાપન, જમીનનો ફરીથી ઉપયોગ, કામદારોનું કલ્યાણ અને CSR દ્વારા સમાવેશી વિકાસ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ઉદ્યોગે AI, રોબોટિક્સ અને ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન, ખાણમાં કોલસામાં રાખનું પ્રમાણ ઘટાડવું, આધુનિક અન્વેષણ તકનીકો અને પેસ્ટ ફિલિંગ જેવી પ્રગતિઓ રજૂ કરી હતી.

DGH, DGMS, MoEF&CC અને CGWA ના અધિકારીઓએ CBM માળખું, ખાણ સુરક્ષા, પર્યાવરણીય નીતિ સુધારા અને ભૂગર્ભ જળ મંજૂરી વિશે વાત કરી હતી. સત્રોમાં ખાણ બંધ કરવાની પ્રક્રિયા, CSR, સામુદાયિક કલ્યાણ, વનીકરણ અને કોકિંગ કોલનું ઉત્પાદન વધારવા માટેના અનુભવો પણ શેર કરવામાં આવ્યા હતા. આ પરામર્શ દ્વારા મંત્રાલયે એક આધુનિક, જવાબદારીપૂર્વકનું અને આત્મનિર્ભર કોલસા ક્ષેત્ર માટેનો રોડમેપ તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. મંત્રાલય પ્રાપ્ત સૂચનોનું વિશ્લેષણ કરશે અને તેને સંબંધિત હિસ્સેદારો સાથે આગળ વધારશે.