તમારી માહિતી, તમારો હક: ડેટા સુરક્ષા કાયદો સામાન્ય માણસ માટે શું બદલે છે

ફોન નંબર, આધાર, બૅન્કની વિગત, તમે ક્યાં ગયા અને શું ખરીદ્યું: આજે આપણા વિશેની માહિતી સોના જેટલી કીમતી છે. ઑગસ્ટ ૨૦૨૩માં સંસદે ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદો પસાર કર્યો, જે નક્કી કરે છે કે કંપનીઓ અને સરકારી સંસ્થાઓ આ માહિતી કેવી રીતે વાપરી શકે.

કાયદાના મુખ્ય મુદ્દા

કંપનીએ તમારી માહિતી લેતાં પહેલાં સ્પષ્ટ ભાષામાં કહેવું પડશે કે તે શું લે છે અને શા માટે. એ સૂચના ગુજરાતી સહિત બંધારણની અનુસૂચિમાંની ભાષાઓમાં પણ માગી શકાય. તમે આપેલી સંમતિ પાછી પણ ખેંચી શકો, અને કામ પૂરું થયા પછી માહિતી કાઢી નાખવી પડશે.

બાળકોની માહિતી માટે માતા-પિતાની સંમતિ જરૂરી છે. માહિતી ચોરાય કે લીક થાય તો કંપનીએ જાણ કરવી પડશે. નિયમ તોડનારને ₹૨૫૦ કરોડ સુધીનો દંડ થઈ શકે, અને ફરિયાદો સાંભળવા ડેટા પ્રોટેક્શન બોર્ડ રચાશે.

ટીકા અને સવાલો

કાયદાની કેટલીક બાબતો પર ચર્ચા ચાલુ છે. સરકારને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જેવાં કારણોસર મોટી છૂટ મળે છે, અને માહિતી અધિકાર કાયદામાં થયેલા ફેરફારથી પત્રકારો અને કાર્યકરોને ચિંતા છે. ઘણું બધું નિયમો કેવા ઘડાય અને બોર્ડ કેટલું સ્વતંત્ર રહે તેના પર નિર્ભર રહેશે.

તમારા માટે વ્યવહારુ વાત: કોઈ ઍપ જરૂર વગર તમારાં સંપર્કો, ફોટા કે સ્થળની મંજૂરી માગે તો ના પાડો. કાયદો હક આપે છે, પણ તેનો ઉપયોગ જાગૃત નાગરિકે જ કરવો પડે.