ડ્રોનનો કરાશે સફાયો: કલાશ્નિકોવની MP-155 શૉટગન હવે ભારતમાં બનશે, જાણો તેની ટેકનોલોજી અને કાર્યપદ્ધતિ

રશિયાની વિશ્વવિખ્યાત હથિયાર નિર્માતા કંપની કલાશ્નિકોવ કન્સર્ન (Kalashnikov Concern) એ ભારતની એક સ્થાનિક કંપની સાથે MP-155 શૉટગનના ઉત્પાદન માટે લાયસન્સિંગ કરાર કર્યા છે. આ એ જ કંપની છે જેણે વિશ્વની સૌથી લોકપ્રિય રાઈફલ AK-47 બનાવી છે. કંપનીના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી એલેન લુશનિકોવે આ સમજૂતીની પુષ્ટિ કરી છે, જે ભારત-રશિયા સંરક્ષણ સહયોગમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરશે.

MP-155 મૂળભૂત રીતે શિકાર માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી સેમી-ઓટોમેટિક (semi-automatic) ૧૨ ગેજની શૉટગન છે. જોકે, તાજેતરના યુદ્ધોમાં તે આકાશમાં નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા ડ્રોન સામે અત્યંત અસરકારક સાબિત થઈ છે. આ હથિયાર રશિયાના ઇઝેવ્સ્ક મિકેનિકલ પ્લાન્ટ (Izhevsk Mechanical Plant) માં વિકસાવવામાં આવ્યું છે અને તેનું ઉત્પાદન ૨૦૧૨ થી શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

MP-155 નો ઇતિહાસ અને વિકાસ

આ શૉટગન તેના પુરોગામી મોડેલ MP-153 ના આધારે તૈયાર કરવામાં આવી છે. MP-153 ની સરખામણીમાં આ નવા મોડેલમાં વજન ઘટાડવા અને સંતુલન સુધારવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. ઇઝેવ્સ્ક પ્લાન્ટનો ઇતિહાસ ૧૮૦૭ થી શરૂ થાય છે, જ્યારે રશિયન સમ્રાટ એલેક્ઝાન્ડર પ્રથમ દ્વારા તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ પ્લાન્ટ દાયકાઓથી રશિયન સેના માટે અત્યાધુનિક હથિયારો પૂરા પાડે છે.

કલાશ્નિકોવ કન્સર્ન અત્યારે રશિયાના ૯૫% નાના હથિયારોનું ઉત્પાદન કરે છે અને ૨૭ થી વધુ દેશોમાં નિકાસ કરે છે. MP-155 એ આ જ પરંપરાનું આધુનિક સંસ્કરણ છે. ૨૦૧૭ માં કંપનીએ આ શૉટગનનું નવું વર્ઝન રજૂ કર્યું હતું, જેમાં ડાબા હાથે શૂટિંગ કરનારાઓ માટે પણ સુવિધાઓ ઉમેરવામાં આવી હતી.

ગેસ-ઓપરેટેડ મિકેનિઝમ: તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

MP-155 એક ગેસ-ઓપરેટેડ (gas-operated) સેમી-ઓટોમેટિક શૉટગન છે. આ ટેકનોલોજીમાં જ્યારે કારતૂસ છોડવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંથી ઉત્પન્ન થતા ગરમ ગેસનો એક નાનો ભાગ બેરલ (barrel) માં રહેલા એક છિદ્ર દ્વારા ગેસ પિસ્ટન (gas piston) તરફ વાળવામાં આવે છે. આ ગેસનું દબાણ પિસ્ટનને પાછળ ધકેલે છે, જે ખાલી ખોખું બહાર કાઢે છે અને મેગેઝિનમાંથી નવું કારતૂસ લોડ કરે છે.

આ શૉટગનની ખાસિયત એ છે કે તેના ગેસ પિસ્ટનમાં ઓટોમેશન એન્જિનના ઇમ્પલ્સ (impulse) ને એડજસ્ટ કરવાની મિકેનિઝમ આપવામાં આવી છે. આનાથી શૂટર વિવિધ પ્રકારના કારતૂસ મુજબ ગેસના દબાણને નિયંત્રિત કરી શકે છે. આ સુવિધાને કારણે હથિયારનું સંતુલન જળવાઈ રહે છે અને ગોળી ચલાવતી વખતે લાગતો ઝટકો એટલે કે રિકોઈલ (recoil) ઓછો અનુભવાય છે.

એન્ટી-ડ્રોન સંસ્કરણની વિશેષતાઓ

ડ્રોન વિરોધી કામગીરી માટે MP-155 માં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. આ ટેક્ટિકલ (tactical) સંસ્કરણમાં પિકાટિની રેલ (Picatinny rail) લગાવવામાં આવી છે, જેના પર રેડ-ડોટ સાઈટ (red-dot sight) અથવા નાઈટ વિઝન ડિવાઈસ (night vision device) જેવા આધુનિક સાધનો જોડી શકાય છે. આ સાધનોની મદદથી સૈનિકો ઝડપથી ઉડતા ડ્રોનને સચોટ રીતે નિશાન બનાવી શકે છે.

આ શૉટગન ૧૨/૭૬ અને ૧૨/૮૯ કેલિબર (caliber) ના કારતૂસ ચલાવી શકે છે. એન્ટી-ડ્રોન ભૂમિકામાં તેમાં વિસ્તૃત મેગેઝિન (extended magazine) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેથી સૈનિકો વધુ રાઉન્ડ ફાયર કરી શકે. વિશેષ પ્રકારના છરરા (shot) ધરાવતા કારતૂસનો ઉપયોગ કરીને તે ૫૦ થી ૧૦૦ મીટરની દૂરી સુધીના નાના અને ઝડપી ડ્રોનને તોડી પાડવામાં સક્ષમ છે.

ટેકનિકલ વિશિષ્ટતાઓ અને આંકડા

MP-155 નું વજન ૩.૧૫ થી ૩.૮ કિલોગ્રામની વચ્ચે હોય છે. વજનમાં આ ઘટાડો એલ્યુમિનિયમ એલોય (aluminum alloy) ના ઉપયોગને કારણે શક્ય બન્યો છે, જેમાંથી તેની રીસીવર (receiver) બોડી બનાવવામાં આવે છે. આ ધાતુ મજબૂત હોવાની સાથે હળવી પણ છે, જે લાંબા સમય સુધી હથિયાર પકડી રાખવામાં સૈનિકોને મદદરૂપ થાય છે.

આ શૉટગન ૧૦૫૦ બાર (Bar) સુધીના દબાણને સહન કરી શકે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે તે સ્ટીલ અને લેડ (lead) બંને પ્રકારના છરરા ધરાવતા શક્તિશાળી કારતૂસ સુરક્ષિત રીતે ફાયર કરી શકે છે. તેની ડિઝાઇન એવી છે કે તે અત્યંત કઠોર ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓમાં પણ વિશ્વસનીય રીતે કામ કરી શકે છે.

ડ્રોન સામે શૉટગન જ કેમ?

આધુનિક યુદ્ધમાં એફપીવી (FPV) અને કામિકાઝે (kamikaze) ડ્રોનનો ખતરો વધી રહ્યો છે. પરંપરાગત રાઈફલો એક સમયે એક જ ગોળી છોડે છે, જે નાના અને અત્યંત ઝડપી ડ્રોનને નિશાન બનાવવામાં મુશ્કેલી ઉભી કરે છે. તેની સરખામણીમાં શૉટગન એક સાથે અનેક નાના છરરા હવામાં ફેલાવે છે, જે મોટા વિસ્તારને આવરી લે છે. આ છરરા ડ્રોનના પ્રોપેલર અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક્સને નુકસાન પહોંચાડી તેને તરત જ નીચે પાડી દે છે.

યુક્રેન સંઘર્ષ દરમિયાન સૈનિકોએ અનુભવ્યું છે કે જ્યારે ડ્રોન ખૂબ નજીક આવી જાય છે, ત્યારે શૉટગન એ સૌથી અસરકારક બચાવ સાધન છે. કલાશ્નિકોવ કંપનીએ આ જ જરૂરિયાતને સમજીને MP-155 ને એન્ટી-ડ્રોન ભૂમિકા માટે અનુકૂળ બનાવી છે. આ હથિયાર સસ્તું છે અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટે સૈનિકોને બહુ લાંબી તાલીમની જરૂર પડતી નથી.

ભારત માટે આનું મહત્વ

ભારત પહેલેથી જ અમેઠીમાં ઇન્ડો-રશિયન રાઈફલ્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ દ્વારા AK-203 એસોલ્ટ રાઈફલોનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે. MP-155 નો નવો કરાર આ સહયોગને વધુ ઊંડો બનાવશે. ભારતીય સરહદો પર ડ્રોન દ્વારા હથિયારો અને ડ્રગ્સની હેરાફેરીના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે, ત્યારે આ શૉટગન સુરક્ષા દળો માટે એક મહત્વનું સાધન સાબિત થઈ શકે છે.

આ પ્રોજેક્ટ ભારતની 'આત્મનિર્ભર ભારત' નીતિને અનુરૂપ છે. શરૂઆતમાં રશિયન ટેકનિકલ સહાય સાથે ઉત્પાદન કરવામાં આવશે અને ધીમે ધીમે તેમાં સ્થાનિક સામગ્રીનો હિસ્સો વધારવામાં આવશે. જોકે ભારતીય ભાગીદારનું નામ અને ઉત્પાદનનો ચોક્કસ આંકડો હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ આ પગલું ભારતની આંતરિક અને સરહદી સુરક્ષાને મજબૂત બનાવશે.