ઇસરો ૩૦ ઓક્ટોબરે NVS-03 નેવિગેશન સેટેલાઇટ લોન્ચ કરશે

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) આગામી ૩૦ ઓક્ટોબરે તેના મહત્વકાંક્ષી નેવિગેશન ઉપગ્રહ NVS-03 ને અંતરિક્ષમાં મોકલવા માટે સજ્જ છે. આ મિશન દ્વારા ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ NavIC (Navigation with Indian Constellation) ની સેવાઓને વધુ સચોટ અને અવિરત બનાવવાનો લક્ષ્યાંક છે. ઇસરોના અધ્યક્ષ ડો. વી. નારાયણલે તિરુમલા ખાતે શ્રી વેંકટેશ્વર સ્વામી મંદિરની મુલાકાત દરમિયાન આ માહિતી આપી હતી.

આ મિશન હેઠળ, GSLV-F18 રોકેટની મદદથી NVS-03 સેટેલાઇટને શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી રાત્રે ૧૧:૫૧ કલાકે લોન્ચ કરવામાં આવશે. આ રોકેટ ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં સ્થાપિત કરશે. ડો. નારાયણલે જણાવ્યું હતું કે, ભારતના વડાપ્રધાનના માર્ગદર્શન હેઠળ અમે ૩૦ ઓક્ટોબરે રાત્રે ૧૧:૫૧ કલાકે GSLV-F18 લોન્ચ વ્હીકલનો ઉપયોગ કરીને નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-03 લોન્ચ કરવા જઈ રહ્યા છીએ. આ વર્ષનું આ પાંચમું મિશન હશે, જેમાં ખાનગી લોન્ચ પણ સામેલ છે.

NVS-03 એ આગામી પેઢીની નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે, જે ઇન્ડિયન રિજનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (IRNSS) શ્રેણીની સેવાઓમાં સાતત્ય જાળવી રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. આ સેટેલાઇટમાં ખરીદવામાં આવેલા એટોમિક ક્લોક્સની સાથે ભારતનું સ્વદેશી એટોમિક ક્લોક પણ હશે. આ ઉપરાંત, હાલના L5/S સિગ્નલો ઉપરાંત, આ ઉપગ્રહ L1 સિગ્નલ પણ પ્રદાન કરશે. આ સિસ્ટમ ભારતની ભૌગોલિક સીમાથી આશરે ૧૫૦૦ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ચોક્કસ પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઇમિંગ (PNT) સેવાઓ પૂરી પાડશે.

NavIC સિસ્ટમનો ઉપયોગ ટ્રેનોના રીઅલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ, વાહનોનું મોનિટરિંગ અને બોટ તથા જહાજોના નેવિગેશન માટે થઈ શકશે. આ સિસ્ટમ સૈન્ય સુરક્ષા સેવાઓમાં પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. ડો. નારાયણલે ટેકનોલોજીના વિકાસનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, પચાસ વર્ષ પહેલાં માછીમારો માર્ગ શોધવા માટે તારા અને ચંદ્ર પર નિર્ભર રહેતા હતા, પરંતુ આજે ટેકનોલોજી અને ભારતનો વિકાસ એટલો વધ્યો છે કે હવે દેશના સામાન્ય માણસ માટે અમારી નેવિગેશન સેવા ઉપલબ્ધ હશે. આ લોન્ચ સાથે ઇસરો પાસે ઓર્બિટમાં ચાર કાર્યરત નેવિગેશન ઉપગ્રહો હશે, જેમાંથી એક સ્વદેશી એટોમિક ક્લોક ધરાવતો હશે.

NavIC સિસ્ટમ ભારત માટે અત્યંત મહત્વની છે કારણ કે તે અમેરિકાની GPS સિસ્ટમ પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. હાલમાં NavIC સિસ્ટમ નબળી પડી હતી કારણ કે IRNSS-1F સેટેલાઇટમાં રહેલા છેલ્લા એટોમિક ક્લોક નિષ્ફળ ગયા હતા. ઇસરો મુજબ, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ ઓન-બોર્ડ એટોમિક ક્લોક કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું. આ સેટેલાઇટ માર્ચ ૨૦૧૬માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેણે ૧૦ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ તેની ૧૦ વર્ષની નિર્ધારિત મિશન લાઈફ પૂર્ણ કરી હતી. જોકે, તે વન-વે બ્રોડકાસ્ટ મેસેજિંગ સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે ઓર્બિટમાં કાર્યરત રહેશે. Business Standard ના અહેવાલ મુજબ, NVS-03 ના લોન્ચથી NavIC પર સ્વતંત્ર પોઝિશનિંગ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ મળશે, કારણ કે હાલમાં નેવિગેશન સેવાઓ આપવા માટે ચાર ઉપગ્રહોની જરૂરિયાત સામે માત્ર ત્રણ જ ઉપગ્રહો કાર્યરત છે.

આ મિશન GSLV ના ૨૦મા ઉડાન તરીકે નોંધપાત્ર છે. આ વર્ષે GSLV ના અન્ય લોન્ચમાં ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ EOS-N1 પૃથ્વી અવલોકન ઉપગ્રહ સાથેનું PSLV-C62 મિશન અને ૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ GSLV-F17 દ્વારા EOS-05 મિશનનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉ, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ ઇસરોએ NVS શ્રેણીનો છેલ્લો ઉપગ્રહ NVS-02 લોન્ચ કર્યો હતો, જે શ્રીહરિકોટા પરથી ૧૦૦મું લેન્ડમાર્ક લોન્ચ હતું. જોકે, વાલ્વની ખામીને કારણે ઇસરો NVS-02 માટે નિર્ધારિત ઓર્બિટ-રેઇઝિંગ કામગીરી કરી શક્યું ન હતું. NVS-03 હવે જૂના સેટેલાઇટ્સનું સ્થાન લેશે અને NavIC ની ક્ષમતાઓને ફરીથી મજબૂત બનાવશે.