૧૦૦% એથેનોલ ઇંધણના પુરવઠા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ્યું સ્પષ્ટિકરણ

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે કેન્દ્ર સરકારને એ અંગે પ્રશ્ન કર્યો છે કે ૧૦૦% એથેનોલ ધરાવતા ઇંધણનો પુરવઠો કેવી રીતે પૂરો પાડવામાં આવશે. કોર્ટે એથેનોલ સપ્લાય વર્ષ (ESY) ૨૦૨૫-૨૬ સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર સુનાવણી દરમિયાન આ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. જસ્ટિસ એમએમ સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી વરાલેની બેન્ચે તાજેતરના મીડિયા અહેવાલોનો હવાલો આપીને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો.

બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, 'અમે કેટલાક અખબારોમાં વાંચ્યું છે કે ૧૦૦% એથેનોલથી ચાલતા વાહનોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.' કોર્ટે વધુમાં સિદ્ધાંતિક રીતે જાણવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરતા પૂછ્યું હતું કે, જો ૧૦૦% એથેનોલવાળા વાહનોને પરવાનગી આપવામાં આવી હોય, તો તેની સપ્લાય કેવી રીતે કરવામાં આવશે? આ પ્રશ્નના જવાબમાં એટર્ની જનરલ આર વેંકટરમણીએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે, આ માટે ઉત્પાદન વ્યવસ્થામાં મોટા પાયે ફેરફાર કરવા પડશે.

આ મામલે કોર્ટે આગામી મહિના માટે સુનાવણી નક્કી કરી છે. સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે દેશના ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે, મોટા જાહેર હિત અને પર્યાવરણના દૃષ્ટિકોણથી પણ આ મુદ્દા પર વિચાર કરવો જોઈએ. કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, દેશની મોટી વસ્તી ખેડૂતોના દૃષ્ટિકોણથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે અને આપણે ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવાની રીત શોધવી પડશે, કારણ કે આ પાસાને કોઈ ઉજાગર કરી રહ્યું નથી. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે, આપણે તે સામાન્ય માણસને સશક્ત બનાવવો છે જે હજુ પણ ગામડાઓમાં રહે છે.

આ કેસમાં એક વકીલે જણાવ્યું હતું કે એથેનોલને પ્રોત્સાહન આપવાથી ખેડૂતોને કોઈક રીતે મદદ મળશે. અન્ય એક વકીલે કહ્યું કે આમાંથી કેટલાક મુદ્દાઓને કેન્દ્ર સરકારની નીતિમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે અને કેન્દ્ર સરકારની નીતિમાં ખેડૂતોના હિતનો પાસા પણ સામેલ છે.

તાજેતરમાં ૨૬ ઓક્ટોબરના રોજ, સડક પરિવહન મંત્રાલયે કેન્દ્રીય મોટર વાહન નિયમ ૧૯૮૯માં ફેરફારનું જાહેરનામું બહાર પાડ્યું હતું. આ ફેરફારથી E100 એટલે કે લગભગ શુદ્ધ એથેનોલ પર ચાલતા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને મંજૂરી મળી છે. સડક પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે આ ફેરફારોથી ઉત્સર્જન પ્રમાણન (એમિશન સર્ટિફિકેશન) ના જોગવાઈઓ અપડેટ થશે, જેમાં E85 ની સાથે E100 ને પણ સ્પષ્ટપણે સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.

જોકે, પેટ્રોલના સંદર્ભમાં ૨૭ ઓક્ટોબરના રોજ પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે, પેટ્રોલમાં એથેનોલ ૨૦% થી વધુ વધારવાની કેન્દ્રની કોઈ તાત્કાલિક યોજના નથી. ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને E85 અને E100 જેવા વધુ એથેનોલ મિશ્રણ ધરાવતા ઇંધણ પર ચલાવવા માટે બનાવવામાં આવે છે. E85 માં ૮૫% એથેનોલ અને ૧૫% પેટ્રોલ હોય છે, જ્યારે E100 માં લગભગ ૧૦૦% એથેનોલ હોય છે. તેનાથી વિપરીત, સામાન્ય પેટ્રોલ વાહનોને હાલમાં ઓછા એથેનોલ મિશ્રણ માટે મંજૂરી મળી છે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૧૦૦% એથેનોલ-મિશ્રિત ઇંધણના ઉપયોગને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેનાથી ક્રૂડ ઓઈલનું આયાત અને પ્રદૂષણ ઘટશે તેવી શક્યતા છે. આ વાહનો પેટ્રોલ, ડીઝલ, CNG કે બેટરી વગર ચાલશે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ માત્ર એવા વાહનોમાં જ કરી શકાશે જેને કંપનીએ ખાસ કરીને E100 ઇંધણ માટે બનાવ્યા હોય. નવા નિયમોથી આવી કારોનું પરીક્ષણ અને તેને ચલાવવાની મંજૂરી મેળવવાનો માર્ગ સાફ થયો છે.

આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ એક તેલ માર્કેટિંગ કંપનીની અરજી પર પણ સુનાવણી કરી રહી છે. કંપનીનો દાવો છે કે કર્ણાટક હાઈકોર્ટના આદેશથી પેટ્રોલમાં ૨૦% એથેનોલ મિશ્રણ કરવાની રાષ્ટ્રીય નીતિ અસ્થિર બની જશે. અગાઉ ૩૦ જૂને સુપ્રીમ કોર્ટે કર્ણાટક હાઈકોર્ટના તે નિર્દેશને યથાવત રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેમાં ESY ૨૦૨૫-૨૬ માટે એથેનોલ ફાળવણી વધારવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.

હાઈકોર્ટે ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ, હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ અને ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન લિમિટેડને એક પ્રતિનિધિત્વ પર વિચારણા કરીને નિર્ણય લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ પ્રતિનિધિત્વ એક એથેનોલ ઉત્પાદકે આપ્યું હતું, જેણે ESY ૨૦૨૫-૨૬ માટે એથેનોલ ફાળવણી વધારવાની માંગ કરી હતી. હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે સમર્પિત એથેનોલ પ્લાન્ટ્સ સરકારની નીતિ હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે અને આ પ્લાન્ટ્સ કરાર હેઠળ માત્ર તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને જ એથેનોલ સપ્લાય કરવા માટે બંધાયેલા છે. અદાલતે એમ પણ કહ્યું હતું કે આવા પ્લાન્ટ્સને લોંગ-ટર્મ ઓફટેક એગ્રીમેન્ટમાં નક્કી કરેલી પ્રાથમિકતાવાળી ફાળવણીનો લાભ આપવાનો ઇનકાર કરી શકાય નહીં.