UPI પર MDR શુલ્ક લગાવવાના નિર્ણયનો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બચાવ

યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા કરવામાં આવતા ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) શુલ્ક લાદવાના પ્રસ્તાવને લઈને કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો છે. ગુરુવારે કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન સરકારે આ નિર્ણયનો બચાવ કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, વેપારીઓને ક્યારેય એવું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું નહોતું કે UPI પેમેન્ટની સુવિધા કાયમ માટે કોઈપણ શુલ્ક વિના ઉપલબ્ધ રહેશે.

અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા પોતાના જવાબમાં જણાવ્યું છે કે આ નવી MDR વ્યવસ્થા બંધારણની કલમ ૧૪ હેઠળ સમાનતાની બંધારણીય કસોટી પર ખરી ઉતરે છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, MDRનું આ માળખું નાણાકીય સમાવેશ (financial inclusion), સસ્તા ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને દેશના ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

સરકારે પોતાના જવાબમાં વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે સુધારેલી MDR વ્યવસ્થા પર ઘણા સમયથી વિચારણા કરવામાં આવી રહી હતી. આ અંતિમ માળખાને વિવિધ હિતધારકો સાથે પરામર્શ કર્યા પછી જ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. સરકારે પોતાના હલફનામામાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વેપારીઓને શૂન્ય MDR વ્યવસ્થા હંમેશા ચાલુ રહેશે તેવો કોઈ ખાસ આશ્વાસન આપવામાં આવ્યો નહોતો. આ સાથે જ, સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડી એ કોઈ ફરજિયાત બાબત નહોતી, પરંતુ તે સરકારના વિવેકબુદ્ધિ પર નિર્ભર હતી.

આ સમગ્ર મામલો વકીલ અંજન દત્તા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક જાહેર હિત અરજી (PIL) ના પરિણામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. આ અરજીમાં સુધારેલી MDR વ્યવસ્થાને પડકારવામાં આવી છે. અરજદારે આરોપ લગાવ્યો છે કે આ નવી વ્યવસ્થા બંધારણની કલમ ૧૪ અને કલમ ૧૯(૧)(જી) હેઠળ મળેલા મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે આ શુલ્ક લાદવો એ કાયદેસર રીતે યોગ્ય નથી અને તેનાથી વ્યવસાયિક અધિકારો પર અસર પડે છે.

કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટમાં રજૂ કરેલા દસ્તાવેજોમાં જણાવ્યું છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમમાં ટકાઉપણું લાવવા માટે આવા સુધારા અનિવાર્ય છે. સરકારનું માનવું છે કે જો પેમેન્ટ પ્રોવાઈડર્સને યોગ્ય વળતર નહીં મળે, તો લાંબા ગાળે આ સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે. આથી, ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના વ્યવહારો પર MDR શુલ્ક લાદવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેથી ડિજિટલ વ્યવહારોનું માળખું વધુ મજબૂત અને સ્થિર બની શકે.

હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ આ બાબતે સરકારના જવાબ અને અરજદારની દલીલો પર વિચાર કરી રહી છે. સરકારના આ વલણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તે ડિજિટલ પેમેન્ટ્સના મફત મોડેલમાંથી હવે વ્યવસ્થિત શુલ્ક આધારિત મોડેલ તરફ આગળ વધવા માંગે છે, જેથી ટેકનોલોજીકલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ખર્ચ નીકળી શકે અને સેવાઓની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે.