ભારત રિન્યુએબલ એનર્જી સમિટ ૨૦૨૬માં વૈશ્વિક રોકાણકારો અને ઉદ્યોગ જગતના અગ્રણીઓ એકઠા થયા

નવી દિલ્હીમાં આયોજિત ભારત રિન્યુએબલ એનર્જી (BRE) સમિટ અને એક્સ્પો ૨૦૨૬ના બીજા દિવસે વૈશ્વિક રોકાણકારો અને ઉદ્યોગ જગતના નેતાઓ એકઠા થયા હતા. આ સમિટમાં ૧૩૦થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ, ૪૦થી વધુ મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ નીતિ નિર્ધારકો, રોકાણકારો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગના અગ્રણીઓ સહભાગી થયા છે. આ કાર્યક્રમમાં દેશના ૧૩ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ તેમની રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા, પ્રોજેક્ટ પાઇપલાઇન, ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ અને નીતિવિષયક પહેલોનું પ્રદર્શન કર્યું હતું.

કેન્દ્રીય નૂતન અને નવીકરણીય ઉર્જા મંત્રી પ્રહલાદ જોશી, કેન્દ્રીય વીજ અને આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી મનોહર લાલ ખટ્ટર અને નૂતન અને નવીકરણીય ઉર્જા તથા વીજ મંત્રી રાજ્ય મંત્રી શ્રીપદ યેસો નાઈક એ 'ધ નેક્સ્ટ ટેરાવોટ' મંત્રીમંડળ પ્લેનરીમાં ભાગ લીધો હતો. આ ઉચ્ચ સ્તરીય સંવાદનું આયોજન ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA), CEEW અને એનર્જીવા વેન્ચર્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્લેનરીનો હેતુ આગામી દાયકાઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય રિન્યુએબલ એનર્જી અમલીકરણના માળખાનું રોડમેપ તૈયાર કરવાનો હતો.

આ ચર્ચાઓમાં રિન્યુએબલ એનર્જીના વિસ્તરણ માટે ચાર મુખ્ય પ્રાથમિકતા areas પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું: સંકલિત ઉર્જા આયોજન, પુરવઠો અને સંગ્રહ; ઉર્જા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિસ્તાર અને સ્થિતિસ્થાપકતા; પ્રોજેક્ટ્સ અને ઇકોસિસ્ટમ માટે ટેરાવોટ-સ્કેલ ફાઇનાન્સિંગ; અને સુરક્ષિત તથા સસ્તી ઉર્જા માટે ડિજિટલાઇઝેશન અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI).

આ સમિટ દરમિયાન ઓડિશા રાજ્ય માટે મોટા સમાચાર સામે આવ્યા હતા. મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માજી અને ડેપ્યુટી મુખ્યમંત્રી કનક વર્ધન સિંહ દેઓની હાજરીમાં ઓડિશાએ અંદાજે ₹૧.૧૭ લાખ કરોડના રોકાણ સાથે ૧૮ સમજૂતી પત્રો (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ ઉપરાંત, બોનડાડા ગ્રુપનો ભાગ એવી બોનડાડા એન્જિનિયરિંગ લિમિટેડે ગોવા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રમોશન એન્ડ ફેસિલિટેશન બોર્ડ (Goa-IPB) સાથે એમઓયુ કર્યા છે, જે ગોવામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ માટે અંદાજે ₹૩,૦૦૦ કરોડના રોકાણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર સહયોગને આગળ વધારવા અને તેના લાભોનું સમાન વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ 'એક સૂર્ય, એક વિશ્વ, એક ગ્રીડ'ના સિદ્ધાંત દ્વારા આ વિઝનને આગળ ધપાવવાની વાત કરી હતી. જોશીએ નોંધ્યું હતું કે ભારત સતત ત્રીજી વખત ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) ના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયું છે.

જોશીએ જણાવ્યું હતું કે વર્ષ ૨૦૧૫માં ભારત અને ફ્રાન્સે સાથે મળીને ISA ની સ્થાપના કરી હતી, જે આજે ૧૩૦ સભ્ય દેશો સાથે વૈશ્વિક દક્ષિણ (ગ્લોબલ સાઉથ) ના દેશો માટે એક મજબૂત મંચ બની ગઈ છે. BRE સમિટ અને એક્સ્પો ૨૦૨૬નું ઉદ્ઘાટન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ કર્યું હતું અને આ કાર્યક્રમ ૫ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ પૂર્ણ થશે. મંત્રીએ કહ્યું કે ચર્ચાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સૌર ઉર્જાની પ્રતિબદ્ધતાઓને રોકાણમાં, ભાગીદારીને પ્રોજેક્ટ્સમાં અને મહત્વાકાંક્ષાઓને નક્કર પ્રભાવમાં બદલવાનો છે.

નાણાકીય સહયોગ અંગે વાત કરતા જોશીએ જણાવ્યું કે ૨૦૦ મિલિયન અમેરિકી ડોલરની આફ્રિકા સૌર સુવિધા આફ્રિકાના વિકેન્દ્રિત રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રમાં રોકાણ માટે મહત્વનું પગલું છે. ભારત આ ક્ષેત્રમાં અંદાજે ₹૨૨૫ કરોડની પ્રતિબદ્ધતા ધરાવે છે. આ ઉપરાંત, ૩૦૦ મિલિયન અમેરિકી ડોલરનો નાઇજીરીયા વિકેન્દ્રિત રિન્યુએબલ એનર્જી ફંડ આખા ખંડમાં આ મોડેલના વિસ્તરણ માટે એક આદર્શ ઉદાહરણ રજૂ કરે છે.

સૌર ઉર્જાના સામાજિક પ્રભાવ વિશે માહિતી આપતા જોશીએ જણાવ્યું કે ફિજી, મેડાગાસ્કર, કોમોરોસ અને સેશેલ્સમાં ISA ના સહયોગથી ચાલતી પહેલો દર્શાવે છે કે સૌર ઉર્જા દ્વારા આરોગ્ય સુવિધાઓ, શાળાઓમાં વીજળી, સ્વચ્છ પીવાનું પાણી અને કૃષિ ઉત્પાદનોના ઠંડા સંગ્રહ (કોલ્ડ સ્ટોરેજ) દ્વારા આજીવિકા મજબૂત કરી શકાય છે. મોરિશસથી શરૂ કરીને, આ સંકલિત મોડેલનો ઉપયોગ લઘુ ટાપુ વિકાસશીલ દેશો માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતમાં ખેડૂતોના સશક્તિકરણ અંગે મંત્રીએ જણાવ્યું કે સૌર ઉર્જા દ્વારા ૩૦ લાખ ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવામાં આવ્યા છે. ભારતની PM-કુસુમ પહેલ દ્વારા સિંચાઈ ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે અને આવકના વધારાના અવસરો ઊભા કરી શકાય છે. આ મોડેલને આફ્રિકન દેશોમાં પણ અપનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

રાષ્ટ્રીય ક્ષમતા વધારવા માટે જોશીએ ૧૭ સૌર ટેકનોલોજી એપ્લિકેશન રિસોર્સ સેન્ટર્સ, ગ્લોબલ કેપેસિટી સેન્ટર-શાઇન (SHINE) અને AI-સક્ષમ ISA એકેડમીની સ્થાપનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ને કારણે અર્થતંત્રમાં મોટા ફેરફારો આવી રહ્યા છે, તેથી સસ્તી અને વિશ્વસનીય સ્વચ્છ વીજળીની પહોંચ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વની બની રહેશે.

સમિટમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, ડેનમાર્ક, યુરોપિયન યુનિયન, ફ્રાન્સ, જર્મની, નેધરલેન્ડ્સ, નોર્વે, સ્વીડન અને યુનાઇટેડ કિંગડમ દેશો 'કન્ટ્રી પાર્ટનર્સ' તરીકે ભાગ લઈ રહ્યા છે, જે ટેકનોલોજી અને રોકાણની ભાગીદારીમાં મદદરૂપ થશે. આ ઉપરાંત, 'Watts Next: Innovators’ Ideas for India’s Energy Security, Agenda 2047' નામના ફોરમમાં સુમંત સિન્હા, શ્રેયા મિશ્રા, ગિરીશ આર તાન્ટી, પ્રોફેસર અશોક ઝુંઝુનવાલા અને મેરેડિથ એનેક્સ જેવા નિષ્ણાતોએ ટેકનોલોજી અને નીતિ અંગેના વિચારો રજૂ કર્યા હતા.

આ પ્રસંગે MNRE ના સચિવ સંતોષ કુમાર સારંગી, ISA ના ડાયરેક્ટર જનરલ આશિષ ખન્ના, ફ્રાન્સના ઇકોલોજિકલ ટ્રાન્ઝિશન મંત્રી મેથ્યુ લેફેવર, ડેનમાર્કના મંત્રી માર્ટિન લિડેગાર્ડ, સુરીનામના મંત્રી ડેવિડ અબિયામોફો, સેશેલ્સના મંત્રી ગેરાલ્ડા ડેસોબિન અને શ્રીલંકાના ઉર્જા રાજ્ય મંત્રી મુહમ્મદ અર્કમ ઇલિયાસ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) એ ભારત અને ફ્રાન્સ દ્વારા ૨૦૧૫માં સ્થાપવામાં આવેલ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા હતી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સૌર ઉર્જાના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને સભ્ય દેશોમાં સૌર ઉર્જાના અમલીકરણ માટે સહયોગ વધારવાનો હતો. તે વૈશ્વિક સ્તરે સૌર ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે.