વિદેશી નાગરિક હોવું એ UAPA હેઠળ જામીન નકારવા માટે પૂરતું નથી

સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા જણાવ્યું છે કે માત્ર વિદેશી નાગરિક હોવાને કારણે UAPA હેઠળના કેસમાં જામીન આપવાનો ઇનકાર કરી શકાય નહીં. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ વિદેશી નાગરિક કાયદેસર અને અધિકૃત રીતે ભારતમાં પ્રવેશ્યો હોય, તો તે UAPA હેઠળ જામીન મેળવવા માટે હકદાર બની શકે છે. આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના એ નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો છે જેમાં શ્રીલંકન નાગરિક મોહમ્મદ રિફાસને જામીન આપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર અને જસ્ટિસ વિપુલ એમ. પંચોલીની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારની અપીલને ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) એ એવા કોઈ પુરાવા રજૂ કર્યા નથી જે સાબિત કરી શકે કે આરોપી મોહમ્મદ રિફાસ ભારતની સરહદમાં ગેરકાયદેસર રીતે પ્રવેશ્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ વિદેશી નાગરિક માન્ય વિઝા સાથે ભારતમાં આવ્યો હોય, તો માત્ર વિઝાની મુદત પૂરી થઈ જવાથી અથવા ત્યારબાદ તેનો રોકાણ ગેરકાયદેસર બનવાથી તેને UAPA ની કલમ 43D(7) હેઠળ જામીનથી વંચિત કરી શકાય નહીં.

UAPA ની કલમ 43D(7) હેઠળ જામીન આપવા માટેની શરતો ખૂબ જ કડક છે. આ કલમ ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે આરોપી પર UAPA હેઠળનો ગુનો હોય, તે ભારતીય નાગરિક ન હોય અને તેણે ભારતની સરહદમાં અનધિકૃત અથવા ગેરકાયદેસર રીતે પ્રવેશ કર્યો હોય. સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે પ્રોસિક્યુશન માટે એવું પ્રાથમિક રીતે સાબિત કરવું જરૂરી છે કે આરોપી ભારતીય નાગરિક નથી અને તેનો ભારતનો પ્રારંભિક પ્રવેશ અનધિકૃત હતો. આ બે શરતો એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે કારણ કે કાયદામાં 'અને' શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જેનો અર્થ છે કે જામીન નકારવા માટે બંને શરતોનું પૂરું થવું અનિવાર્ય છે.

આ કેસના મુખ્ય આરોપી મોહમ્મદ રિફાસ ઉર્ફે મોહમ્મદ રિગબાસ એક શ્રીલંકન નાગરિક છે. NIA ના જણાવ્યા અનુસાર, તે વર્ષ ૨૦૦૯ માં માન્ય વિઝા પર ભારતમાં આવ્યો હતો, પરંતુ વિઝાની મુદત પૂરી થયા પછી પણ તે અહીં રોકાઈ ગયો હતો. તેના પર ધાર્મિક સમુદાયો વચ્ચે તણાવ ફેલાવવાનો, સરકાર વિરુદ્ધ કાવતરું રચવાનો, અને ખોટા વોટર આઈડી, આધાર કાર્ડ તથા રેશન કાર્ડ બનાવવાનો આરોપ છે. તપાસ એજન્સીએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેણે ભારતીય ઓળખ સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો મેળવ્યા હતા અને તેણે અહીં લગ્ન પણ કર્યા હતા.

આ કેસની શરૂઆત એપ્રિલ ૨૦૧૮ માં તમિલનાડુમાં નોંધાયેલી એફઆઈઆરથી થઈ હતી, જેમાં રિફાસ અને અન્ય પર સામુદાયિક અસંતુલન પેદા કરવા અને સરકાર સામે સશસ્ત્ર સંઘર્ષ કરવાના કાવતરાના આરોપો હતા. જુલાઈ ૨૦૧૮ માં, તપાસ એજન્સી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હોવાથી ટ્રાયલ કોર્ટે તેને 'ડિફોલ્ટ જામીન' આપ્યા હતા. ત્યારબાદ NIA એ તપાસ સંભાળી હતી અને જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ માં ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. નવેમ્બર ૨૦૧૯ માં એક અલગ એફઆઈઆર પણ નોંધવામાં આવી હતી જેમાં એવો આરોપ હતો કે રિફાસે વિદેશી નાગરિકતા છુપાવીને ભારતીય દસ્તાવેજો મેળવ્યા હતા.

કેન્દ્ર સરકારે એવો દલીલ કરી હતી કે રિફાસે જામીન મેળવતી વખતે પોતાની શ્રીલંકન નાગરિકતા છુપાવી હતી, તેથી તેનો જામીન રદ થવો જોઈએ. એપ્રિલ ૨૦૨૨ માં કેન્દ્ર સરકારે ટ્રાયલ કોર્ટમાં જામીન રદ કરવાની અરજી કરી હતી. જુલાઈ ૨૦૨૨ માં સ્પેશિયલ કોર્ટે સરકારની દલીલ સ્વીકારીને જામીન રદ કરી દીધા હતા, પરંતુ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ માં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના આ આદેશને ઉલટાવી દીધો હતો અને જામીન પુનઃસ્થાપિત કર્યા હતા. કેન્દ્ર સરકાર આ જ નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રની એ દલીલને પણ ફગાવી દીધી કે નાગરિકતા છુપાવવી એ જામીન રદ કરવા માટેનું પૂરતું કારણ છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે રિફાસને કાયદાકીય રીતે 'ડિફોલ્ટ જામીન' મળવાનો અધિકાર હતો, જે CrPC ની કલમ ૧૬૭(૨) હેઠળ મળે છે અને UAPA ની કલમ 43D(2) દ્વારા આ અધિકાર UAPA ના કેસોમાં પણ લાગુ પડે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ 43D(7) ની પ્રતિબંધક શરતો ડિફોલ્ટ જામીન આપવાના કાયદાકીય અધિકારને રદ કરી શકતી નથી.

વધુમાં, કોર્ટે નોંધ્યું કે ચાર્જશીટ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ માં સબમિટ કરવામાં આવી હોવા છતાં, જામીન રદ કરવાની અરજી એપ્રિલ ૨૦૨૨ માં કરવામાં આવી હતી, અને સરકાર આ વિલંબનું સંતોષકારક કારણ આપી શકી નથી. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જામીન રદ કરવાની સત્તા અને જામીન આપવાના આદેશને રદ કરવાની સત્તા વચ્ચે તફાવત છે. જામીન મુક્તિ પછીના વર્તન અથવા નવી પરિસ્થિતિઓના આધારે જામીન રદ કરી શકાય છે, પરંતુ જો મૂળ જામીનનો આદેશ કાયદેસર રીતે અસ્થિર અથવા અપ્રસ્તુત હોય, તો ઉપલી અદાલત તેમાં દખલ કરી શકે છે. જોકે, આવી સત્તાનો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક અને નક્કર તર્કના આધારે જ થવો જોઈએ કારણ કે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું બંધારણીય મૂલ્ય ઘણું વધારે છે.

કોર્ટે કલમ 43D(7) ના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા કહ્યું કે આ જોગવાઈ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, જાહેર હિત અને ભારતની સાર્વભૌમત્વને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે. આ કલમ હેઠળ જામીન આપવા માટે ખૂબ જ અપવાદરૂપ સંજોગો હોવા જોઈએ અને તેના કારણો લેખિતમાં નોંધવા જરૂરી છે. આ કલમ હેઠળ જામીન મેળવવાનું ભારણ આરોપી પર રહે છે. પરંતુ આ કડક જોગવાઈઓ ત્યારે જ લાગુ પડે છે જ્યારે પ્રવેશ ગેરકાયદેસર હોય, જે આ કેસમાં સાબિત થઈ શક્યું નથી. અંતે, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રની અપીલમાં કોઈ ગુણવત્તા ન જોતા મદ્રાસ હાઈકોર્ટના આદેશને બરકરાર રાખ્યો હતો.