ઔદ્યોગિક રેફ્રિજરેશન અને કોલ્ડ ચેઇન પર સાયબર હુમલા: તાપમાનનું ગંભીર જોખમ
વૈશ્વિક સુપરમાર્કેટ્સ અને દવાઓના સંગ્રહાલયોમાં ઈન્ટરનેટથી જોડાયેલા કંટ્રોલર્સ પર સાયબર હુમલા વધ્યા છે. યુએસ એફબીઆઈ અને સંરક્ષણ એજન્સીઓએ ઓનલાઇન સિસ્ટમ્સની સુરક્ષા વધારવા કડક ચેતવણી જાહેર કરી છે.
ઘટના શું છે અને શા માટે આટલી ગંભીર છે?
વિશ્વભરમાં ખાદ્યપદાર્થો, ઔષધો અને તાજા ઉત્પાદનોને સુરક્ષિત રાખવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી કોલ્ડ ચેઇન (cold chain: તાપમાન-સંવેદનશીલ વસ્તુઓની જાળવણી માટેની શ્રૃંખલા) સિસ્ટમ્સ હવે સાયબર અપરાધીઓના નિશાના પર આવી ગઈ છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ફેડરલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (FBI) અને અન્ય સરકારી નિયમનકારી એજન્સીઓએ તાજેતરમાં ઔદ્યોગિક કૂલર્સ અને રેફ્રિજરેટર્સને લક્ષ્ય બનાવીને કરવામાં આવતા સાયબર હુમલા (cyber-attacks) અંગે ગંભીર ચેતવણી જાહેર કરી છે.
હેકર્સ ખાસ કરીને એવા ઔદ્યોગિક રેફ્રિજરેશન કંટ્રોલર (refrigeration controller: ફ્રિજ કે કૂલરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરતું ડિજિટલ ઉપકરણ) ની ખામીઓનો લાભ લઈ રહ્યા છે જે અનપેચ્ડ (unpatched: સુરક્ષા અપડેટ વગરના) છે અથવા સીધા ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા છે. આ સિસ્ટમ્સનો કબજો મેળવીને હેકર્સ તાપમાનમાં ખતરનાક ફેરફારો કરી શકે છે અથવા બિનઅધિકૃત ડીફ્રોસ્ટ સાઇકલ (defrost cycle: બરફ ઓગાળવાની આપમેળે ચાલતી પ્રક્રિયા) શરૂ કરી શકે છે, જેનાથી અબજો રૂપિયાનો માલસામાન બગડી શકે છે અને આગ લાગવાનું જોખમ પણ ઊભું થઈ શકે છે.
હેકિંગની તકનીકી પ્રક્રિયા અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ
આધુનિક કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને સુપરમાર્કેટ્સમાં ઉષ્ણતામાનનું સંચાલન કરવા માટે પ્રોગ્રામેબલ લોજિક કંટ્રોલર (PLC) અને સ્માર્ટ વાલ્વ પોઝિશનર જેવી ડિજિટલ પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે આ ઔદ્યોગિક નિયંત્રણ પ્રણાલીઓ ઈન્ટરનેટ સાથે કનેક્ટ થાય છે ત્યારે જો યોગ્ય ફાયરવોલ કે પાસવર્ડ સુરક્ષા ન હોય, તો બાહ્ય હેકર્સ નેટવર્કમાં ઘૂસણખોરી કરી શકે છે.
એકવાર સિસ્ટમનું એક્સેસ મળ્યા પછી, સાયબર અપરાધીઓ રેફ્રિજરેશન યુનિટના સેન્સર્સ અને તાપમાન સેટિંગ્સ સાથે ચેડાં કરે છે. તાપમાન અચાનક વધારી દેવાથી કે કૂલિંગ બંધ કરી દેવાથી સંગ્રહિત ખોરાક અને ઓષધો ક્ષણવારમાં બગડી જાય છે. આ ઉપરાંત ડીફ્રોસ્ટ હીટર્સને સતત ચાલુ રાખવાથી વાયરિંગ ઓવરહીટ થઈને આગની દુર્ઘટના પણ સર્જી શકે છે.
- અસુરક્ષિત કંટ્રોલરની શોધહેકર્સ ઇન્ટરનેટ સાથે સીધા જોડાયેલા અને અનપેચ્ડ રેફ્રિજરેશન કંટ્રોલર્સ શોધી કાઢે છે.
- સિસ્ટમનો ગેરકાયદેસર કબજોનબળા પાસવર્ડ અથવા સોફ્ટવેર ખામીનો લાભ લઈને કંટ્રોલર સિસ્ટમમાં પ્રવેશ મેળવે છે.
- તાપમાન સેટિંગ્સમાં ફેરફારકૂલિંગ બંધ કરવું કે ડીફ્રોસ્ટ સાઇકલ ચાલુ કરીને તાપમાન ખતરનાક સ્તરે પહોંચાડવું.
- સામગ્રીનું નુકસાન અને જોખમખોરાક અને રસીઓ બગડી જવી અથવા ઓવરહીટિંગના કારણે શોર્ટ સર્કિટ અને આગનું જોખમ.
યુરોપિયન દુર્ઘટના અને તાપમાનના આંકડાકીય પરિમાણો
આ ચેતવણી કાગળ પરની શક્યતા નથી પરંતુ એક વાસ્તવિક સંકટ બની ચૂક્યું છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માં યુરોપિયન સુપરમાર્કેટ ફ્રેન્ચાઇઝીસમાં થયેલા સાયબર હુમલાને કારણે રેફ્રિજરેટરના તાપમાન અચાનક વધીને ૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ (50 °C) સુધી પહોંચી ગયા હતા. આ ઘટનાને કારણે વિશાળ માત્રામાં ખાદ્યસામગ્રી અને બરફ ઓગળી જવાથી મોટું નુકસાન થયું હતું અને આ સામગ્રી ફેંકી દેવી પડી હતી. આ હુમલા પાછળ કયા ગુનેગારો હતા તે હજુ સુધી જાણી શકાયું નથી.
દવાઓ અને રસીઓ માટે તાપમાનનું ચોક્કસ પાલન અત્યંત જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે ફાર્માસ્યુટિકલ કોલ્ડ ચેઇન માટે ૨ થી ૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ (2 to 8 °C) તાપમાન જરૂરી હોય છે. પરંતુ અમુક ચોક્કસ રસીઓ માટે અત્યંત નીચા તાપમાનની જરૂર પડે છે, જેમ કે ફ્રોઝન ચેઇન માટે -૨૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ અને અલ્ટ્રા-લો કે ડીપ ફ્રીઝ માટે -૭૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ (-70 °C) તાપમાન જરૂરી છે. જો હેકર્સ આ તાપમાનમાં થોડો પણ ફેરફાર કરે તો રસીઓ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
| શ્રેણી / કોલ્ડ ચેઇન પ્રકાર | જરૂરી તાપમાન (°C) | ઉદાહરણો અને ઉપયોગી સામગ્રી |
|---|---|---|
| અલ્ટ્રા-લો / ડીપ ફ્રીઝ | -૭૦ °C | એબોલા અને Pfizer-BioNTech કોવિડ-૧૯ રસી |
| ફ્રોઝન ચેઇન | -૨૦ °C | વેરીસેલા (અછબડા) અને ઝોસ્ટર રસીઓ |
| રેફ્રિજરેટેડ ચેઇન | ૨ થી ૮ °C | મોટાભાગની ફ્લૂ રસીઓ અને સામાન્ય ઔષધો |
| તાજી કૃષિ પેદાશો | પરિવેશ અનુસાર નિયંત્રિત | શાકભાજી, સી-ફૂડ અને તાજા ખાદ્યપદાર્થો |
કોલ્ડ ચેઇનનો ઇતિહાસ અને તેનું મહત્વ
કોલ્ડ ચેઇનનો ઇતિહાસ ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ સાથે જોડાયેલો છે. "કોલ્ડ ચેઇન" શબ્દનો પ્રથમ ઉપયોગ ૧૯૦૮ માં થયો હતો, જ્યારે પ્રથમ અસરકારક કોલ્ડ સ્ટોર યુકેના સેન્ટ કેથરિન ડોક્સ ખાતે ૧૮૮૨ માં શરૂ થયો હતો, જે ૫૯,૦૦૦ પશુઓના માંસના સંગ્રહની ક્ષમતા ધરાવતો હતો. ૧૯૩૮ માં ફ્રેડરિક મિશેનલી જોન્સ (Frederick McKinley Jones) અને જોસેફ એ. નુમેરો (Joseph A. Numero) એ મોબાઇલ યાંત્રિક રેફ્રિજરેશનની શોધ કરી અને Thermo King કોર્પોરેશનની સ્થાપના કરી, જેનો પેટન્ટ ૧૨ જુલાઈ ૧૯૪૦ ના રોજ મળ્યો હતો.
૧૯૫૦ ના દાયકાથી આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ બાયોલોજિકલ સામગ્રી અને રસીઓ માટે વ્યાપક બન્યો. ૨૦૨૦ ના કોવિડ-૧૯ મહામારી દરમિયાન Pfizer-BioNTech અને Ebola જેવી રસીઓ માટે -૭૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસના અલ્ટ્રા-કોલ્ડ સંગ્રહની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી. તે સમયે વિશ્વના માત્ર ૨૫ થી ૩૦ દેશો પાસે જ આવું અલ્ટ્રા-કોલ્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપલબ્ધ હતું, જે દર્શાવે છે કે આ ક્ષેત્ર કેટલું સંવેદનશીલ છે.
યુએસ એજન્સીઓની ચેતવણી અને ભલામણો
૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગવર્નમેન્ટની મહત્વની એજન્સીઓ - CISA (Cybersecurity and Infrastructure Security Agency), FBI, HHS (Health and Human Services), USDA (Department of Agriculture), અને DOT (Department of Transportation) એ સંયુક્ત રીતે આ સાયબર ખતરા અંગે એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે.
FBI ના સાયબર બ્રાન્ચ ઓપરેશન્સ ડાયરેક્ટર બ્રેટ લીધરમેન (Brett Leatherman) ના જણાવ્યા અનુસાર: "ઔદ્યોગિક રેફ્રિજરેશન અને કોલ્ડ-ચેઇન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ ખોરાક, દવા અને અન્ય તાપમાન-સંવેદનશીલ ઉત્પાદનોનું રક્ષણ કરે છે, જે તેમને દુષ્ટ સાયબર કલાકારો માટે આકર્ષક લક્ષ્ય બનાવે છે. આપણે વૈશ્વિક સ્તરે જટિલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રોમાં આ સિસ્ટમ્સને લક્ષ્ય બનાવતી જોઈ રહ્યા છીએ, જે માલસામાન અને ઉપકરણોને જોખમમાં મૂકે છે."
એફબીઆઈ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ફેક્ટશીટમાં આ સંસ્થાઓને તાત્કાલિક પગલાં લેવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે: કંટ્રોલ સિસ્ટમ ઉપકરણોને સાર્વજનિક ઇન્ટરનેટથી અલગ કરવા (de-link), પાસવર્ડ સુરક્ષા મજબૂત કરવી, સોફ્ટવેર પેચ નિયમિતપણે અપડેટ કરવા અને સુરક્ષા અપડેટ્સ ન મેળવતા જૂના (legacy) ઉપકરણોને બદલી નાખવા.
- ઇન્ટરનેટથી ડી-લિંક કરવુંઔદ્યોગિક કંટ્રોલ સિસ્ટમ ઉપકરણોને જાહેર ઇન્ટરનેટથી તાત્કાલિક અલગ કરો.
- પાસવર્ડ સુરક્ષા વધારવીસિસ્ટમના તમામ લોગિન એક્સેસ માટે જટિલ અને મજબૂત પાસવર્ડ સેટ કરો.
- સુરક્ષા પેચ અપ્લાય કરવાસિસ્ટમ સોફ્ટવેર અને ફર્મવેરને નિયમિત સિક્યોરિટી પેચથી અપડેટ રાખો.
- જૂના ઉપકરણો બદલવાજે લેગસી ડિવાઇસને સુરક્ષા અપડેટ્સ ન મળતા હોય તેને નવા સુરક્ષિત મોડલ્સથી બદલો.
ભારત અને સામાન્ય નાગરિકો પર અસર
એફબીઆઈ જેવી સંસ્થાઓ (જેનો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ નો બજેટ $૯.૬ બિલિયન અને ૨૦૨૧ નો નોન-ક્ન્સ્ટ્રક્શન બજેટ રોકાણ $૯,૭૪૮,૮૨૯,૦૦૦ હતો) વૈશ્વિક કાયદા અમલીકરણમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. ભારતમાં પણ ડિજિટલ સપ્લાય ચેઇન અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ નેટવર્ક ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યા છે. ભારતીય કૃષિ પેદાશો, ડેરી ઉદ્યોગ અને ફાર્માસ્યુટિકલ નિકાસ માટે કોલ્ડ ચેઇન કરોડરજ્જુ સમાન છે.
જો આવા સાયબર હુમલા ભારતીય કોલ્ડ સ્ટોરેજ કે વેક્સિન ડિપો પર થાય, તો દેશમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે. તેથી ભારતીય ઔદ્યોગિક એકમોએ પણ પોતાના ઔદ્યોગિક કંટ્રોલર્સ અને સેન્સર્સની સાયબર સુરક્ષા ઓડિટ કરવી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે.
